Tatarzy krymscy


Tatarzy krymscy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Flaga Tatarów krymskich

Tatarzy krymscy (qırımtatarlar) – grupa etniczna pochodzenia tureckiego posługująca się językiem krymskotatarskim, zamieszkująca od XIII wieku Półwysep Krymski.

Spis treści

Rozmieszczenie | edytuj kod

W 1850 roku Tatarzy krymscy stanowili 77,7% ludności Krymu, jednak obecnie ich liczba wynosi nieco ponad 10% mieszkańców półwyspu. Wielu potomków emigrantów z Krymu z przełomu XIX i XX w. mieszka także w Turcji (jednym z większych skupisk jest prowincja Eskişehir), Uzbekistanie (po deportacjach stalinowskich w 1944) oraz Rumunii i Bułgarii (głównie w Dobrudży). Ich liczbę ocenia się na ok. 480 tys. osób, z czego 250 tys. na Krymie i 150 tys. w Uzbekistanie[4].

Procentowy udział w populacji głównych miast krymskich | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Wielki Meczet Chan-Dżami – tatarski meczet w Bakczysaraju

Tatarzy krymscy przybyli do Europy wraz z ekspansją Imperium mongolskiego. Po rozpadzie Złotej Ordy utworzyli Chanat Krymski, obejmujący zasięgiem większość Krymu, południowe obszary dzisiejszej Ukrainy oraz część Kubani. Chanat, zależny od Imperium Osmańskiego, wielokrotnie najeżdżał i łupił ościenne kraje, Polskę i Rosję, wciągając Turcję w wojny z sąsiadami. W 1783 Chanat Krymski został anektowany przez Imperium Rosyjskie. Od tego momentu rozpoczął się stopniowy napływ osadników rosyjskich i ukraińskich, na skutek czego na początku XX wieku Tatarzy stanowili już mniejszość na Krymie. W 1944 roku pod zarzutem kolaboracji z III Rzeszą niemal cała ludność tatarska została deportowana do Uzbekistanu[5].

W okresie upadku ZSRR rozpoczął się w 1989 roku stopniowy powrót Tatarów na Krym[6], jednakże wciąż w Uzbekistanie żyje liczna społeczność krymskotatarska. W 1991 utworzony został na Krymie Medżlis krymskotatarski oficjalnie reprezentujący miejscowych Tatarów krymskich[7]. Stosunki Tatarów z rządem Ukrainy były poprawne, a ich stan zmieniał się w czasie. Dochodziło do konfliktów z władzami Autonomicznej Republiki Krymu, spory dotyczyły głównie zwrotu nieruchomości, statusu Tatarów jako ludności rdzennej oraz reprezentacji w organach przedstawicielskich[6]. Po wybuchu protestów Euromajdanu w 2013 roku Tatarzy jednoznacznie opowiadali się za pozostaniem Krymu w składzie Ukrainy, liczne protesty odbyły się marcu 2014 roku. Tatarzy w większości zbojkotowali referendum w sprawie przynależności państwowej Krymu[8][9]. Po przyłączeniu Krymu do Rosji w marcu 2014 roku jego terytorium opuściło ponad 9000 Tatarów, głównie aktywni politycznie i zagrożeni represjami ze strony nowych władz. Wobec Tatarów zastosowano prowokacje policyjne, przeszukania i zastraszanie[6]

Historyczne rozmieszczenie Tatarów krymskich | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Всеукраїнський перепис населення 2001 | English version | Results | General results of the census | National composition of population:, 2001.ukrcensus.gov.ua [dostęp 2017-11-27] .
  2. http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=4 Spis ludności z 1989 roku
  3. http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html
  4. Ethnologue report for language code: crh
  5. Gehenna Tatarów na Krymie. NKWD ich torturowało, gwałciło, mordowało, na końcu wysiedliło - WP Opinie, historia.wp.pl [dostęp 2017-12-03]  (pol.).
  6. a b c Piotr Andrusieczko: Tatarzy krymscy na celowniku (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2015-01-02. [dostęp 2015-01-02].
  7. Tatarzy krymscy po aneksji półwyspu przez Rosję. [dostęp 2015-10-13].
  8. Tatarzy nie uciekają z Krymu - Nasz Dziennik, www.naszdziennik.pl [dostęp 2017-11-27]  (ang.).
  9. Ukraina: Tatarzy bojkotują referendum na Krymie - RMF24.pl, www.rmf24.pl [dostęp 2017-11-27] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Selim Chazbijewicz, Tatarzy krymscy. Walka o naród i wolną ojczyznę, Poznań-Września 2001, ​ISBN 83-916144-1-7
  • Selim Chazbijewicz, 2001: Awdet czyli Powrót: walka polityczna Tatarów krymskich o zachowanie tożsamości narodowej i niepodległość państwa po II wojnie światowej. Wyd. Uniw. Warmińsko-Mazurskiego, ​ISBN 83-7299-097-2​).
Kontrola autorytatywna (lud):
Na podstawie artykułu: "Tatarzy krymscy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy