Totalitaryzm


Totalitaryzm w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Ofiary totalitaryzmu – przymusowo osadzeni w obozie niemieckim, 1933

Totalitaryzm (dawniej też: totalizm, łac. totalis – cały, całkowity) – system rządów (reżim polityczny) oparty na obowiązującej wszystkich ideologii, w którym państwo w pełni kontroluje społeczeństwo i stara się nadzorować wszystkie aspekty życia publicznego i prywatnego na tyle, na ile jest to możliwe[1][2].

Spis treści

Historia pojęcia | edytuj kod

Termin totalitario stworzył w 1923 r. Giovanni Amendola. Była to koncepcja krytyczna wobec zmian wprowadzanych we Włoszech przez faszystów[3]. W 1925 r. Benito Mussolini przejął określenie totalitaryzm i nadał mu pozytywny wydźwięk dla nazwania systemu państwowego, który wprowadzał[3]. Koncepcja stała się bardziej popularna w okresie zimnej wojny, gdy w głównym, antykomunistycznym dyskursie politycznym Zachodu miała na celu podkreślenia podobieństw między państwami faszystowskimi a ZSRR[4][5].

Przykłady totalitaryzmów | edytuj kod

Jako państwa totalitarne określane są: Włochy w okresie rządów faszystów, III Rzesza, Hiszpania frankistowska (mianem totalitarnej określali ją także jej twórcy)[6] oraz państwa rządzone przez komunistów jak Związek Radziecki[7][8] czy Korea Północna. Oprócz tych państw jako totalitarne są określane także inne ustroje w zależności od preferencji osoby która takowym mianem określa dany system rządów[9].

Cechy | edytuj kod

Charakterystycznymi cechami państw totalitarnych są: autokratyzm (w szczególności zasada wodzostwa), kontrolowanie przez aparat władzy wszystkich dziedzin życia i ingerencja w przekonania, poglądy, zachowania obywateli, rozbudowana propaganda (m.in. fałszująca obraz rzeczywistości), dezinformacja, pełna kontrola nad siłami zbrojnymi, policją i wymiarem sprawiedliwości – wykorzystywanymi jako elementy systemu terroru i represji przeciwko społeczeństwu[10]. Dwaj zimnowojenni politolodzy amerykańscy, Zbigniew Brzeziński i Carl Friedrich, będąc zwolennikami tożsamości reżimu hitlerowskiego i stalinowskiego, wyróżnili pięć cech, które występując jednocześnie w danym państwie, świadczą o jego totalitaryzmie. Są to: oficjalna, przewodnia ideologia; jedna, monopolistyczna, masowa partia, pod wodzą dyktatora; monopol rządu na broń; rządowy monopol dysponowania środkami masowego przekazu; system policyjny, oparty na przemocy, strachu i tajnych służbach[11]. Istnieje jeszcze jeden zbiór cech totalitaryzmu stworzony przez Hiszpana Juan Linza, który może być uzupełniony przez zamienienie kategorii Weltanschauung pojęciem gnozy politycznej Erica Voegelina i Alaina Besançona. W takim przypadku istota totalitaryzmu to: monizm decyzyjny partii nowego typu; gnoza polityczna; sterowana masowa mobilizacja społeczna[12]

Norman Davies w książce Europa. Rozprawa historyka z historią podaje następujące cechy totalitaryzmu:

Michel Foucault z kolei podkreśla, iż ustrój totalitarny polega nie na nadmiernym rozroście państwa, lecz na „ograniczeniu jego autonomii, specyfiki czy sposobu funkcjonowania” na rzecz jedynowładztwa partii[13]. Co więcej, zdaniem Foucaulta np. narodowosocjalistyczne Niemcy dowodzą zniesienia samego państwa jako osoby prawnej, której funkcje przejmuje tzw. naród[14].

Sytuacja prawna w Polsce | edytuj kod

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483):

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1444, z późn. zm.):

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. RobertR. Conquest RobertR., Reflections on a Ravaged Century, wyd. 1st ed, New York: Norton, 2000, s. 74, ISBN 0-393-04818-7, OCLC 41412004 .
  2. Słownik języka polskiego PWN: totalitaryzm
  3. a b Richard Pipes: Rosja bolszewików. Warszawa: Magnum, 2010, s. 260. ISBN 978-83-89656-61-2.
  4. Andrew Defty, Britain, America and Anti-Communist Propaganda 1945-1953: The Information Research Department, 2007, rozdziały 2-5.
  5. George A Reisch, How the Cold War transformed philosophy of science: to the icy slopes of logic, 2005, s. 153–154.
  6. Paul Preston. The Spanish Civil War: reaction, revolution and revenge. 3rd edition. W. W. New York, New York, USA: Norton & Company, Inc, 2007. 2006 s. 64.
  7. 95 lat temu powstał ZSRS – totalitarne państwo komunistyczne, dzieje.pl, 30 grudnia 2017 .
  8. Andrew Defty, Britain, America and Anti-Communist Propaganda 1945-1953: The Information Research Department, 2007, rozdziały 2-5.
  9. The Cambridge Companion to Hannah Arendt, Dana RichardD.R. Villa, Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, 2000, s. 2–3, ISBN 0-521-64571-9, OCLC 43397121 .
  10. Pipes 1995, s. 240–281.
  11. Carl Friedrich, Zbigniew Brzeziński, Totalitarian Dictatorship and Autocracy, New York 1956, s. 52–53.
  12. Roman Bäcker, Nietradycyjna teoria polityki, Toruń 2011.
  13. Foucault 2011 ↓, s. 199.
  14. Foucault 2011 ↓, s. 130.

Bibliografia | edytuj kod

  • MichelM. Foucault MichelM., Narodziny biopolityki. Wykłady w Collège de France 1978-1979, MichałM. Herer (tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011 .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (ideologia polityczna):
Na podstawie artykułu: "Totalitaryzm" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy