Tychowo


Na mapach: 53°55′42″N 16°15′29″E/53,928333 16,258056

Tychowo w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tychowo (niem. Groß Tychow[2]) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie białogardzkim, siedziba gminy Tychowo. Położone na pograniczu Pojezierza Drawskiego i Równiny Białogardzkiej, w zlewni strugi Liśnicy.

Według danych z 31 grudnia 2016 r. miasto miało 2518 mieszkańców[1].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Granice administracyjne miasta Tychowo – cyframi od 1 do 9 oznaczono eksklawy miasta, literą A oznaczono eksklawę obszaru wiejskiego gminy znajdującą się na terenie miasta

Miasto na bazie wsi o charakterze okolnicy, przy linii kolejowej nr 404 (SzczecinekKołobrzeg), leży ok. 22 km od Białogardu, ok. 35 km od Koszalina, ok. 26 km od Połczyna-Zdroju i ok. 26 km od Bobolic, na skrzyżowaniu drogi wojewódzkiej nr 167 z drogą wojewódzką nr 169. Przy głównej ulicy znajdują się kamienice z XIX wieku.

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia miasta wynosiła 3,96 km²[3].

W latach 2010-2012 miasto w granicach administracyjnych składało się z dziesięciu osobnych fragmentów, dodatkowo na jego obszarze była eksklawa części wiejskiej gminy Tychowo[4] – był to jedyny przypadek w Polsce podziału na tyle części jednej jednostki administracyjnej. Granice te zostały skorygowane z dniem 1 stycznia 2013 roku[5].

Historia | edytuj kod

Pierwsze wzmianki pojawiają się w dokumentach z połowy XIII wieku, jest to miejscowość o słowiańskim, wczesnośredniowiecznym rodowodzie[6]. Początkowo był to majątek rycerski należący do dwóch rodów (lenno starego pomorskiego rodu Kleszczów, zgermanizowanego na von Kleist, wzmiankowany w 1477 r.) i częściowo von Versen (wzmianka z 1523 r.) Z czasem von Kleist stali się jedynymi właścicielami majątku Tychowo. Na początku XIX wieku posiadłość przeszła w inne ręce, po czym została odkupiona przez przedstawicieli innej linii rodu von Kleist, noszącej nazwisko von Kleist-Retzow. Rodzina von Kleist-Retzow była w posiadaniu majątku do końca II wojny światowej. Tychowo liczyło wtedy około 2000 mieszkańców[7].

Upamiętnienie jeńców alianckich

Od 14 maja 1944 roku działał w Groß Tychow obóz jeniecki, Stalag Luft IV, w którym w październiku tegoż roku znajdowało się 7 089 zestrzelonych lotników amerykańskich i 866 brytyjskich. Obóz ewakuowano w lutym 1945 roku[8] (zob. Modrolas).

Po wojnie majątek upaństwowiono, stał się własnością PGR. Powstała mleczarnia, punkt przerobu runa leśnego, wiejski dom handlowy i Państwowy Ośrodek Maszynowy[9]. W latach 70. XX wieku rozebrano ocalały po ostatniej wojnie, a zdewastowany w latach 50. i na początku lat 60. pałac rodziny von Kleist[potrzebny przypis].

W latach 1975–1998 należało do woj. koszalińskiego.

1 stycznia 2010 roku Tychowo uzyskało status miasta[10]. Tego samego dnia zostało zniesione „Sołectwo Tychowo”, w którego skład wchodziła także osada Dobrochy[11].

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Tychowa w 2014 roku[12].


Zabytki | edytuj kod

Pałac przed 1939 Tychowo pałac w 1960 Tryptyk, krucyfiks i tablica nagrobna

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[13][14]:

Turystyka | edytuj kod

W zachodniej części miasta węzeł dwóch znakowanych czerwonych szlaków turystycznych:

Przyroda | edytuj kod

Największy w Polsce głaz narzutowy – Trygław
  • Na cmentarzu pomnik przyrody, największy w Polsce i drugi w Europie głaz narzutowy Trygław, o wymiarach: obwód – 44 m, wysokość nad ziemią – 3,8 m, pod ziemią poniżej 4 m; długość 13,7 m, szerokość 9,3 m, objętość ok. 700 m sześciennych, masa – 2 tysiące ton. 1 listopada głaz wykorzystywany jest jako ołtarz polowy w czasie mszy na cmentarzu.
Aleja lipowa

Kultura i sport | edytuj kod

W Tychowie jest przedszkole, szkoła podstawowa, Gimnazjum im. Jana Pawła II i Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. prof. Jana Radomskiego, Biblioteka Publiczna im. Lucjana Szenwalda, hala sportowa, boisko sportowe, boisko wielofunkcyjne ze sztuczną nawierzchnią przy Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych, boisko sportowe „Orlik”, Gminny Ośrodek Kultury z salą widowiskową na 300 miejsc. Ludowy Zespół Sportowy w mieście to Głaz Tychowo, należący do Gminnego Międzyzakładowego LKS, powstał w 1946 r., jest najstarszy w gminie.

Transport | edytuj kod

W mieście krzyżują się dwie drogi wojewódzkie:

Na południowy zachód od miejscowości, po zachodniej stronie drogi wojewódzkiej nr 167 znajduje się stacja kolejowa.

W Tychowie znajduje się również przystanek komunikacji autobusowej.

Administracja | edytuj kod

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Tychowa wybierają 5 z 15 radnych do Rady Miejskiej w Tychowie[16]. Pozostałych 10 radnych wybierają mieszkańcy obszaru wiejskiego gminy Tychowo. Organem wykonawczym od 2010 roku jest burmistrz. Siedzibą władz jest urząd miejski przy ul. Bobolickiej.

Burmistrzowie Tychowa:

  • Elżbieta Wasiak (od 2010 do 2014), wcześniej Wójt Gminy Tychowo
  • Robert Falana (od 2014)

Mieszkańcy Tychowa wybierają posłów z okręgu wyborczego nr 40 (siedziba Koszalin), senatora z okręgu nr 99, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2016 r. (Stan w dniu 31 XII 2016 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2017-05-30. ISSN 2451-2087.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  4. Mapa granic miasta na Geoportalu.
  5. Zmiany wchodzące w życie z dniem 1 stycznia 2013 roku. Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych. [dostęp 2014-09-02].
  6. Andrzej Świrko: Przewodnik turystyczny „Szlakiem dawnych rodów pomorskich”. Wyd. PPH Zapol Dmochowski, Sobczyk, Szczecin, s. 95, ​ISBN 978-83-7518-023-7​.
  7. Gerhard Rühlow: „Grosstychow in Pommern. Bilder und Erinnerungen”. Hüntemann, Schöppingen 1986, s. 102, ​ISBN 83-904085-3-8​.
  8. Stalag Luft IV Gross Tychow, Poland (Enlisted Men) (ang.). W: 303rd Bombardment Group (Heavy) The "Hell's Angels" of the Mighty Eighth Air Force [on-line]. [dostęp 2017-11-28].
  9. Czesław Piskorski "Pomorze Zachodnie, mały przewodnik" Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1980 s. 296 ​ISBN 83-217-2292-X
  10. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2009 r. w sprawie utworzenia, ustalenia granic i nazw gmin oraz siedzib ich władz, ustalenia granic niektórych miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta (Dz.U. z 2009 r. nr 120, poz. 1000).
  11. Uchwała Nr XXXIX/264/09 Rady Gminy Tychowo z dnia 21 października 2009 r. ws. zniesienia sołectwa Tychowo (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2009 r., Nr 87, poz. 2356).
  12. http://www.polskawliczbach.pl/Tychowo, w oparciu o dane GUS
  13. Rejestr zabytków nieruchomych woj. zachodniopomorskiego - stan na 31.12.2012 r. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 4. [dostęp 2013-03-30].
  14. „Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków”. Szczecin. 
  15. Zachodniopomorski Rejestr Zabytków, KOBiDZ. nr rej. 1128 z dnia 11 października 1980 r.
  16. Uchwała Nr XVII/140/12 Rady Miejskiej w Tychowie z dnia 30 sierpnia 2012 r. ws. podziału Gminy Tychowo na okręgi wyborcze (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2012, poz. 1987)
  17. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-08] .
  18. Akt Partnerstwa między Gminą Tychowo a miastem Burg Stargard.

Bibliografia | edytuj kod

  • JarosławJ. Ellwart JarosławJ., Pomorze Środkowe. Przewodnik turystyczny, Gdynia: Region, 1999, s. 160-162, ISBN 83-87400-26-2, OCLC 751182177 .
  • Jerzy Kosacki, Bogdan Kucharski, Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik, Sport i Turystyka, Warszawa, 2001, s. 478, ​ISBN 83-7200-583-4​.
  • Andrzej Świrko, Pałace, dwory i zamki w dorzeczu Parsęty, POT, 2005, ​ISBN 83-7263-900-0​.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Tychowo" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy