Unia personalna


Unia personalna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Obraz upamiętniający unię polsko-litewską w Krewie

Unia personalna (łac. persona – osoba) – związek dwóch lub więcej państw posiadających wspólnego monarchę, prezydenta lub inny organ władzy, przy zachowaniu przez te państwa odrębności prawnej, politycznej, a niekiedy także ustrojowej.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Unie personalne w historii Polski:

  • unie polsko-czeskie:
    • 1003-1004 – Bolesław I Chrobry, książę Polski był w l. 1003-1004 również księciem Czech.
    • 1300-1306 – Wacław II, król Czech był w latach 1300-1305 królem Polski, zaś jego syn i następca na tronie czeskim Wacław III był z mocy prawa również królem Polski od 1305 do śmierci w 1306.
  • unie polsko-węgierskie:
    • 1370-1382 – Ludwik Węgierski król Węgier (jako Ludwik I Wielki) był w tym okresie również królem Polski.
    • 1440-1444 – Władysław III Warneńczyk, król Polski był też tym okresie równocześnie królem Węgier pod imieniem I. Ulászló
  • Unia polsko-litewska z w latach 1385–1569 (z przerwą w latach 1401–1447 i 1492–1501). W 1569 gdy Polska i Wielkie Księstwo Litewskie połączyły się w jedno państwo – Rzeczpospolitą, unia personalna przekształciła się w unię realną.
  • unia Polski i Francji pod berłem Henryka I Walezego – istniała jedynie formalnie w l. 1574-1575. Henryk III po śmierci brata Karola IX został w maju 1574 królem Francji „z prawa” (jako Henryk III). Opuścił Polskę udając się do Francji w czerwcu 1574, jednak nie zrzekł się tronu polskiego, formalnie jego panowanie w Polsce zakończyło się w maju 1575.[a]
  • unia polsko-siedmiogrodzka 1576-1586. Stefan Batory, książę Siedmiogrodu panował równocześnie w Rzeczypospolitej jako król Polski i wielki książę litewski.
  • unia polsko-szwedzka 1592-1599. Zygmunt III Waza panował w Rzeczypospolitej jako król Polski i wielki książę litewski w l. 1587-1632, zaś jako król Szwecji (Sigismund) – w l. 1592-1599. Tytułu króla Szwecji używał do śmierci w 1632.
  • unie polsko-saskie:
    • 1697-1763 (z przerwą w l. 1706-1709) – Książęta Saksonii byli jednocześnie władcami Rzeczypospolitej (królami Polski i wielkimi książętami litewskimi): August II (w Saksonii jako Fryderyk August I) w latach 1697-1706 i 1709-1733 i August III (w Saksonii jako Fryderyk August II) w l. 1734-1763.
    • 1807-1815 unia Księstwa Warszawskiego z Saksonią w l. – król Saksonii Fryderyk August III panował w Księstwie Warszawskim jako Fryderyk August I
  • unia Rosji i Polski w l. 1815-1831 pod berłem cesarzy Rosji: Aleksandra I i Mikołaja I którzy równocześnie byli królami Polski (Królestwa Polskiego).
Zygmunt Luksemburski, w XV w. cesarz rzymsko-niemiecki, król Czech, Węgier i Włoch

Unie personalne między innymi państwami:

Współczesność | edytuj kod

Współcześnie charakter unii personalnej mają:

Osoby pełniące funkcje głowy państwa w co najmniej dwóch państwach:

Unia personalna w tytulaturze | edytuj kod

  •  Fidżi – Tytuł królewski „Tui Viti” tradycyjnie przysługuje od 1878 monarchom brytyjskim. Mimo że 1987 Fidżi zostało ogłoszone republiką z prezydentem na czele, Wielka Rada Wodzów Plemiennych[h] nadal honorowo uznaje królową Wielkiej Brytanii Elżbietę II jako „Tui Viti” bez realnej władzy w Fidżi. Sama królowa nie rości sobie prawa do tego tytułu pozostawiając tę kwestię decyzji obywateli Fidżi[4].
  •  Hiszpania – W pełnej tytulaturze króla Hiszpanii Jana Karola I po słowach Z Bożej łaski król Hiszpanii znajdują się m.in. tytuły: król Portugalii i arcyksiążę Austrii, które są tradycyjnymi pozostałościami po czasach historycznego panowania władców Hiszpanii w tych państwach i obecnie nie wynikają z nich żadne roszczenia króla Hiszpanii o koronę.

Unia personalna w kościołach | edytuj kod

Przykłady unii personalnej funkcjonowały i funkcjonują obecnie również w strukturach kościelnych, kiedy to dwiema diecezjami kieruje jeden biskup lub dwiema parafiami (zborami) jeden proboszcz (pastor). Takie sytuacje miały lub mają miejsce również w Polsce w różnych Kościołach:

Kościół rzymskokatolicki

Diecezje:

Parafie:

Inne Kościoły:

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. 12 maja 1575 minął termin upływem ultimatum dostarczonego Henrykowi przez polskich posłów dotyczącego utraty polskiego tronu jeśli król nie powróci do Polski
  2. Franciszek Habsburg panował w Cesarstwie Rzymsko-Niemieckim jako Franciszek II zaś w Cesarstwie Austriackim jako Franciszek I
  3. a b c d e f g h i j k l uzyskanie niepodległości
  4. Elliot Belgrave pełni od 1 XI 2011 obowiązki gubernatora generalnego Barbadosu po rezygnacji Clifforda Husbandsa
  5. a b uzyskanie statusu państwa stowarzyszonego z Nową Zelandią
  6. Monarcha brytyjski (Królowa Anglii, jako „Książę Normandii” w Baliwacie Guernsey) jest też suwerenem Wyspy Sark stanowiącej dependencję Baliwatu Jersey i zarazem lenno Anglii, zaś jego wasalem jest senior Sark – obecnie John Michael Beaumont
  7. Razem z drugim współksięciem episkopalnym – biskupem Seo de Urgel – aktualnie Joan Enric Vives Sicília
  8. 80 dziedzicznych fidżyjskich wodzów plemiennych
  9. W latach 1821-1946 prymasi Polski jako arcybiskupi gnieźnieńscy byli równocześnie arcybiskupami poznańskimi i rezydowali w Poznaniu, zaś w latach 1946-1992 warszawskimi i rezydowali w Warszawie. Ta ostatnia okoliczność wiązała się z faktem nadania w 1818 arcybiskupom warszawskim tytułu prymasa Królestwa Polskiego. W ten sposób po odzyskaniu niepodległości przez Polskę powstała niezręczna sytuacja protokolarna: dwóch prymasów w jednym państwie. Ponieważ ani zrzeczenie się godności prymasowskiej przez jednego z jej nosicieli, ani jej odebranie przez Stolicę Apostolską nie wchodziło w grę, dualizm ten utrzymał się aż do 1938, czyli do śmierci ostatniego prymasa Królestwa Polskiego, kard. Aleksandra Kakowskiego. Wówczas arcybiskupem warszawskim mianowany został prymas Polski i arcybiskup poznańsko-gnieźnieński kard. August Hlond, przez co obie godności prymasowskie zostały połączone w jednym ręku, a tytuł prymasa Królestwa Polskiego samoistnie wygasł. Ze względu na wybuch II wojny światowej powstała w ten sposób faktyczna unia personalna między archidiecezjami gnieźnieńską i warszawską zatwierdzona przez Stolicę Apostolską dopiero w 1946.

Przypisy | edytuj kod

  1. …angielskie Wyspy Normandzkie i Wyspa Man nie wchodzą w skład UE?. UniaEuropejska.org, 16 października 2016. [dostęp 15.02.2011].
  2. http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4942 Państwo-Miasto Watykańskie i Stolica Apostolska w świetle prawa międzynarodowego
  3. „Książę Normandii” oficjalny tytuł monarchy brytyjskiego na Wyspach Normandzkich (bez względu na płeć) http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandCrowndependencies/ChannelIslands.aspx
  4. Fiji votes to make Queen `supreme tribal chief' – The Independent (London, England) | HighBeam Research
  5. Parafia Matki Boskiej Królowej Męczenników W Bydgoszczy
  6. Najstarszy drewniany kościół w Polsce – Turystyka – Adonai.pl
  7. Archidiecezja Gdańska
Na podstawie artykułu: "Unia personalna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy