Valdas Adamkus


Valdas Adamkus w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Micheil Saakaszwili, Valdas Adamkus i Lech Kaczyński (2007)

Valdas Adamkus (ur. 3 listopada 1926 w Kownie[1]) – litewski polityk, inżynier, działacz społeczny i emigracyjny, prezydent Litwy (1998–2003 oraz 2004–2009).

Życiorys | edytuj kod

Urodził się jako Voldemaras Adamkavičius, imię Valdas i nazwisko Adamkus przyjął w 1955[2]. Jego ojciec był jednym z założycieli i wykładowców szkoły lotniczej w przedwojennej Litwie. Kształcił się w kowieńskim gimnazjum Aušra, podczas wojny przyłączył się do antyniemieckiego ruchu oporu[3]. Kolportował wtedy podziemne czasopisma, m.in. patriotyczną gazetę „Jaunime, budėk!”. W 1944 wraz z rodzicami wyjechał do Niemiec, po krótkim pobycie powrócił jednak na Litwę w celu walki z sowieckim okupantem. Jeszcze w tym samym roku opuścił kraj. Ukończył litewskie gimnazjum w Niemczech, po czym studiował na wydziale nauk przyrodniczych Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Pracował w międzyczasie dla YMCA[1][4].

W 1949 wyemigrował do Stanów Zjednoczonych[5]; w 1960 ukończył inżynierię lądową w Illinois Institute of Technology[1]. Początkowo pracował w fabryce produkującej części samochodowe, a następnie jako kreślarz w firmie inżynierskiej. Od początku lat 90. był zatrudniony w agencji federalnej Environmental Protection Agency, zajmował stanowisko zastępcy administratora i następnie do 1997 administratora regionu EPA zajmującego się ochroną Wielkich Jezior Północnoamerykańskich[1].

Na emigracji zaangażowany w działalność na rzecz społeczności litewskiej. W 1951 założył klub sportowy dla mniejszości litewskiej pod nazwą Lituanica. Był aktywnym organizatorem demonstracji i petycji przeciwko zniewoleniu Litwy, w latach 1961–1964 wchodził w skład zarządu Lithuanian-American Community, działał również w innych litewskich emigracyjnych organizacjach pozarządowych. W 1983 zorganizował światowe zawody sportowców litewskich. Był aktywnym członkiem Partii Republikańskiej. Od 1972 co kilka lat odwiedzał Litwę, przewożąc publikacje o tematyce litewskiej zakazane w ZSRR[1][3][4].

W 1993 prowadził kampanię wyborczą emigracyjnego kandydata na prezydenta Litwy Stasysa Lozoraitisa, włączył się również w kampanię umiarkowanych ugrupowań prawicowych w wyborach parlamentarnych w 1996[3]. W 1997 został wpisany na ostatnie miejsce listy wyborczej Litewskiego Związku Centrum w wyborach do rady miejskiej w Szawlach[6].

W 1997 wystartował jako niezależny w wyborach prezydenckich. Po pierwszej turze znacząco przegrywał z Artūrasem Paulauskasem, jednak w drugiej, przeprowadzonej 4 stycznia 1998, pokonał kontrkandydata, uzyskując 50,4% głosów[7]. Opowiadał się za akcesją Litwy do NATO i Unii Europejskiej. 5 stycznia 2003 przegrał drugą turę kolejnych wyborów prezydenckich. Jego kontrkandydat, były premier Rolandas Paksas, dostał wówczas 54,7% głosów[7]. Nowy prezydent już w 2004 został złożony z urzędu w wyniku procedury impeachmentu[3], co skutkowało przedterminowymi wyborami. W drugiej turze z 27 czerwca 2004 Valdas Adamkus wynikiem 52,7% głosów pokonał Kazimierę Prunskienė[7]. Drugą prezydencką kadencję zakończył 12 lipca 2009.

Otrzymał tytuły doktora honoris causa około 20 uczelni, głównie litewskich, a także m.in. polskich i amerykańskich[3]. W 2012 został laureatem Nagrody Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Jest żonaty z Almą Adamkienė, którą poślubił w 1951[4].

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Litewskie
Zagraniczne

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e Valdas Adamkus (ang.). clubmadrid.org. [dostęp 2016-09-21].
  2. Prezidentas Valdas Adamkus tapo Šiaulių miesto garbės piliečiu (lit.). 15min.lt, 9 września 2016. [dostęp 2016-09-21].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am Valdas Adamkus (ang.). lrp.lt. [dostęp 2015-10-25].
  4. a b c Valdas Adamkus Biography (ang.). president.lt. [dostęp 2016-09-21].
  5. Elizabeth Sleeman: Who's who in international affairs 2003. Wyd. 3. Londyn: Europa Publications, 2002. ISBN 1-85743-156-1. OCLC 50526266. (ang.)
  6. Lietuvos Respublikos savivaldybių tarybų rinkimai: 1997/03/03: Šiaulių miesto (Nr. 11) apygarda: Lietuvos centro sąjunga (lit.). vrk.lt. [dostęp 2016-09-21].
  7. a b c Elections in Lithuania (ang.). balticvoices.org. [dostęp 2016-09-21].
  8. „Lietuvos tūkstantmečio žvaigždė apdovanojo” Lietuvos prezidentą (lit.). 15min.lt, 25 czerwca 2009. [dostęp 2013-01-02].
  9. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 marca 1999 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1999 r. nr 22, poz. 310)
  10. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 kwietnia 2009 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2009 r. nr 36, poz. 548)
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Valdas Adamkus" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy