Wartburg (motoryzacja)


Wartburg (samochód) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Wartburg (motoryzacja)) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wartburg – rodzina samochodów osobowych i dostawczych produkowanych w latach 1955–1991 przez fabrykę VEB Automobilwerk Eisenach w dawnej Niemieckiej Republice Demokratycznej.

Po II wojnie światowej, w wyniku podziału Niemiec, koncern BMW utracił swoją główną wytwórnię samochodów w Eisenach – znalazła się ona na terenie wschodnich landów. „Nowi właściciele” początkowo kontynuowali produkcję przedwojennych aut BMW pod marką EMW (potem IFA).

Produkowano następujące modele Wartburga:

  • 311/313/1000  (1955–1965)
  • 312  (1965–1967)
  • 353  (1966–1989)
  • 1.3  (1988–1991)

Wersje z lat 1955–1989 napędzane były za pomocą dwusuwowego silnika R3, dopiero od października 1988 roku montowano nowocześniejszą jednostkę czterosuwową konstrukcji Volkswagena.

1 stycznia 2015 roku w Niemczech zarejestrowane były 7244 Wartburgi[1].

Spis treści

Geneza | edytuj kod

Produkcję pierwszego pojazdu w fabryce w Eisenach, Wartburga, rozpoczęto w 1898 roku na licencji francuskiego Decauville[2]. Był to nieduży pojazd napędzany czterosuwowym silnikiem o pojemności 0,8 l. Cena samochodu wynosiła 3500-3950 złotych marek[3]. W 1928 roku fabryka zostaje wykupiona przez BMW, po II wojnie światowej trafiła w ręce sowieckie, zaś w 1952 roku została upaństwowiona.

W roku 1953 przeniesiono produkcję pojazdu IFA F9 (bliźniaczego do DKW F89) ze Zwickau do Eisenach. W 1955 roku zakończono produkcję BMW z sześciocylindrowym silnikiem czterosuwowym, co zapoczątkowało w fabryce erę silników dwusuwowych.

Wartburg 311/1000, 312, 313 | edytuj kod

Tył Wartburga 311 Wartburg 311 kombi Wartburg 311-2 cabrio Wartburg 311-7 pickup Wartburg 313-1 Sport coupe Wnętrze

Na Targach Lipskich w 1956 roku zaprezentowano napędzany dwusuwowym silnikiem samochód Wartburg 311[4]. Nazwa pochodziła od zamku Wartburg znajdującego się na wzgórzach niedaleko fabryki. Produkcję modelu rozpoczęto w Eisenach, gdzie od 1953 roku wytwarzano jedynie samochód IFA F9, na którym Wartburg oparty był pod względem technicznym[4][6]. Model F9 był przestarzałym pojazdem napędzanym silnikiem dwusuwowym. Nadwozie Wartburga było o 10 cm dłuższe od poprzednika. Do napędu użyto tej samej dwusuwowej jednostki napędowej poddanej nieznacznej modernizacji. Z pojemności 900 cm³ generowała ona moc 37 KM[4]. Napęd przenoszony był poprzez 4-biegową manualną skrzynię biegów na koła przednie[5].

Wartburg 1000 występował w wielu wersjach nadwoziowych: 4‑drzwiowy sedan, 3‑drzwiowe kombi, 5‑drzwiowe kombiCamping, pick-up, kabriolet, coupé oraz Sport (zwanej 313)[4].

W 1957 powstał prototyp nowej jednostki napędowej dla Wartburga – nowoczesnego silnika B4 o pojemności 1,1 l, generującego 45 KM. Projekt został jednak zarzucony[5][4].

Modelem 311 Niemcy startowali w wielu europejskich i krajowych rajdach – np. Internationale Rallye Wartburg.

W 1962 roku AWE (Automobilwerke Eisenach) zmodernizowało model 311, montując w nim silnik o zwiększonej pojemności do 992 cm³[7][6]. Dla odróżnienia nazwano go 1000 zamiennie z 312. Po trzech latach do produkcji wprowadzony został model przejściowy. Pozostała znana z 311/312 karoseria, ale pojawiło się nowe podwozie[8]. Nadal była to konstrukcja ramowa, jednak już z niezależnym zawieszeniem na sprężynach zamiast poprzecznych resorów piórowych oraz stabilizatorem tylnej osi[6]. Modernizację przeszły silnik i skrzynia biegów, miejsce 15‑calowych kół zajęły mniejsze, 13‑calowe, z rozstawem śrub 4x160[6]. Półosie z homokinetycznymi przegubami zastąpiono nowymi, z podwójnym przegubem Cardana. W oficjalnej nomenklaturze model ten nazywany był nadal 1000, jednak dla odróżnienia od poprzedniej wersji, oznaczano go często kodem fabrycznym: 312/1. Przejściówka była produkowana do 1967 roku (równolegle z nowym modelem), a w ofercie pozostawała do 1968.

Wartburgi poza krajami znajdującymi się za żelazną kurtyną eksportowano także do Europy Zachodniej, a nawet do obydwu Ameryk[5].

Wartburg 312 wystąpił w filmie Ida w reżyserii Pawła Pawlikowskiego. Poruszają się nim główne bohaterki filmu, prokurator Wanda Gruz (Agata Kulesza) i tytułowa Ida (Agata Trzebuchowska)[5].

W 1961 roku rozpoczęto produkcję seryjną samochodu dostawczego Barkas B1000, skonstruowanego z wykorzystaniem elementów konstrukcyjnych i jednostki napędowej Wartburga 311.

Dane techniczne (0.9) | edytuj kod

Źródło:[9]

Silnik | edytuj kod

  • R3 0,9 l (900 cm³), dwusuw
  • Układ zasilania: gaźnik Jikov
  • Średnica cylindra × skok tłoka: 70,00 mm × 78,00 mm
  • Stopień sprężania: 6,6:1
  • Moc maksymalna: 37 KM (28 kW) przy 4000 obr/min
  • Maksymalny moment obrotowy: 81 N•m przy 2200 obr/min

Osiągi | edytuj kod

Dane techniczne (312) | edytuj kod

Źródło:[10][11]

Silnik | edytuj kod

  • R3 1,0 l (993 cm³), dwusuw
  • Układ zasilania: gaźnik
  • Średnica cylindra × skok tłoka: 73,50 mm × 78,00 mm
  • Stopień sprężania: 7,5:1
  • Moc maksymalna: 45 KM (34 kW) przy 4200 obr/min
  • Maksymalny moment obrotowy: 93 N•m przy 2200 obr/min

Osiągi | edytuj kod

Inne | edytuj kod

  • Najmniejszy promień skrętu: 5,8 m
  • Rozstaw kół tył / przód: 1260 mm / 1190 mm
  • Opony: 5,90 x 15 cali


Wartburg 353 | edytuj kod

Tył 353 Tył 353S Tourist Wartburg 353 Trans (pick-up)

W 1966 pojawił się następca „312” – Wartburg 353[13]. Przez pierwsze lata produkcji model nazywany był przez wytwórnie w NRD jako „Der neue 1000”, oznaczenie 353 zaczęto stosować dopiero po jakimś czasie. Elementy podwozia w stosunku do Wartburga 312 zostały niezmienione, nowością było kanciaste nadwozie, zaprojektowane zgodnie z panującymi wówczas trendami przez Claussa Dietela[13]. Pomimo zwiększonej przestrzeni pasażerskiej, cechowało się mniejszą niż u poprzednika długością zewnętrzną (jednakże szerokość była większa)[8]. Do napędu użyto znanego z poprzednika dwusuwowego silnika o mocy maksymalnej 45 KM, pozwalał on na osiągnięcie prędkości maksymalnej rzędu 130 km/h, przy średnim zużyciu paliwa 8-9,5 l / 100 km[14]. Zakładany poziom produkcji wynosił około 40 000 sztuk rocznie[14].

W przednim rzędzie zastosowano dzielone fotele z możliwością regulacji kąta pochylenia oparcia, w wersji de Luxe można było je składać zupełnie, tworząc dwa miejsca do spania[8]. Użyto okrągłego koła kierownicy, deska rozdzielcza lakierowana w kolorze nadwozia od 1968 była obijana czarną wykładziną[8].

Podobnie jak w przypadku wcześniejszego modelu, 353 też doczekał się różnych odmian nadwoziowych, choć ich liczba była znacznie skromniejsza – poza sedanem były to: kombiTourist i praktyczny pick-upTrans. W roku 1969 podniesiono moc silnika z 45 do 50 KM. W roku 1975 wprowadzono wersję 353W, która zawierała szereg udoskonaleń: nową zaokrągloną tablicę rozdzielczą i łamaną kolumnę kierownicy, pasy bezpieczeństwa na fotelach przednich i uchwyty dla pasów na tylnej kanapie, dwuobwodowy układ hamulcowy z hamulcami tarczowymi na przedniej osi oraz ulepszonym korektorem siły hamowania na osi tylnej, wzmocnione zamki drzwi, a także prądnicę prądu zmiennego[6][13]. Kolejne zmiany miały miejsce w 1982, wprowadzono matowoczarny wlot powietrza, obwódki reflektorów i zderzaki (w miejsce chromowanych), zastosowano inny gaźnik, zmodyfikowane hamulce bębnowe z tyłu oraz reflektory przednie typu H4[7]. W 1984 wprowadzono ekonomizer oraz zegar wskazujący temperaturę płynu chłodzącego, stan paliwa oraz aktualną ekonomię jazdy.

Ostatni „lifting” Wartburg 353 przeszedł pod koniec 1984, wprowadzono m.in. jednolity pas przedni w kolorze nadwozia, model ten oznaczono jako 353S[13]. Przesunięto chłodnicę do przodu, zmieniono sprzęgło oraz układ przełączników klimatyzacji we wnętrzu samochodu. Na życzenie klient mógł zamówić dźwignię zmiany biegów w podłodze niemal od samego początku produkcji. W Polsce ta opcja była jednak rzadko spotykana i można ją było zauważyć szerzej w ostatnich latach produkcji, od około 1986 roku. Samochód wyróżniał się pojemnym bagażnikiem, w wersji sedan – 525 l, w kombi po złożeniu kanapy – 2000 l[13]. W roku 1969 zaprezentowano oparte na 353 dwumiejscowe sportowe auto Wartburg Melkus RS1000, jego produkcja trwała do roku 1980, powstało 101 egzemplarzy[7].

Wersja eksportowa na rynek brytyjski nosiła nazwę Wartburg Knight, jej importu zakazano w roku 1974 z powodu niespełniania norm emisji spalin[6]. Problem ten rozwiązywano montując do nowych pojazdów silniki pochodzące z samochodu Morris Marina[6].

Wersja eksportowa na rynek norweski nosiła nazwę Wartburg President, pojazd był w sprzedaży do roku 1970.

353 był praktycznie ostatnią prawdziwą nowością w historii tego wschodnioniemieckiego producenta. Pomimo wielu modernizacji, z których najbardziej widoczną przeprowadzono w 1985, zmieniając m.in. pas przedni, auta te ze swoim „kołyszącym się”, ramowym nadwoziem coraz bardziej odstawały od zachodniej konkurencji. Poważniejsze zmiany konstrukcyjne były nieuniknione – na wdrożenie całkiem nowego modelu (prototypy 360, 610m) nie było pieniędzy i zgody władz państwowych.

Fabryka próbowała ratować wizerunek swoich produktów biorąc nadal udział w licznych, renomowanych imprezach sportowych. Jednak startujący w latach osiemdziesiątych rajdowy model 353 WR wyglądał groteskowo przy kilkusetkonnych audi i lanciach.

Dane techniczne | edytuj kod

Źródło:[15]

Silnik | edytuj kod

Zawieszenie | edytuj kod

  • Zawieszenie przednie: sprężyny śrubowe, amortyzatory teleskopowe oraz dwa wahacze poprzeczne na koło
  • Zawieszenie tylne: sprężyny śrubowe, amortyzatory teleskopowe oraz po jednym wahaczu skośnym na koło


Wartburg 1.3 | edytuj kod

Tył 1.3 w wersji sedan Wartburg 1.3 Tourist Tył 1.3 Tourist Wartburg 1.3 „New Line” oraz 1.3 Trans Wartburg 1.3 Trans

W 1988 przy współpracy z Volkswagenem zaprezentowano w końcu model 1.3 – ostatnie wcielenie "353". Samochód wyposażono w czterosuwowy silnik VW, stosowany między innymi w modelu Golf II, od którego pojemności wzięto nazwę, 4-biegową (oraz rzadko spotykaną 5-biegową) skrzynię biegów własnej konstrukcji (stworzono ją w zakładach produkujących Trabanta – w Zwickau) oraz wiele zmienionych elementów nadwozia: zderzaki z tworzywa (przedni pełnowymiarowy), nowe tylne i przednie lampy – wraz z kierunkowskazami płynnie wkomponowane w karoserię[17][16]. Poprawiono również wyposażenie wnętrza, w ostatniej serii z 1991 roku montując fotele kubełkowe pochodzące z Opla oraz welurową tapicerkę. Na tle konkurencji samochód wyróżniał się brakiem wspomagania układu hamulcowego[17]. Podobnie jak poprzednik, samochód wyposażony był w pojemny bagażnik[16].

Wartburg 1.3 dostępny był w trzech wersjach nadwozia: Limousine, Tourist (kombi) i rzadko spotykany Trans (dwudrzwiowy pick-up). Modele oznaczone jako 1.3 S posiadały dodatkowo ręcznie odsuwany szyberdach oraz przednie światła przeciwmgłowe wbudowane w zderzak.

To wszystko, łącznie z najważniejszą nowością – silnikiem – nie pomogło w uratowaniu sprzedaży. Ostatnią deską ratunku było zamówienie z Grecji, ale żaden bank nie chciał skredytować podupadającej fabryki. Przypieczętowaniem końca historii Wartburga były zmiany polityczne w Europie Środkowej, w tym upadek Muru Berlińskiego i napływ na tereny NRD tanich, używanych aut z zachodu[16]. Ostatni Wartburg zjechał z taśmy produkcyjnej 10 kwietnia 1991 roku. Obecnie fabryka w Eisenach należy do koncernu Groupe PSA i produkuje się w niej różne modele Opla.

Dane techniczne (1.3) | edytuj kod

Źródło:[18][19]

Silnik | edytuj kod

  • R4 1,3 l (1272 cm³), SOHC
  • Układ zasilania: gaźnik
  • Średnica cylindra × skok tłoka: 75,00 mm × 72,00 mm
  • Stopień sprężania: 9,5:1
  • Moc maksymalna: 58 KM (42,5 kW) przy 5400 obr/min
  • Maksymalny moment obrotowy: 96 N•m przy 3500 obr/min
  • Dopuszczalna masa całkowita: 1327 kg [1410 kg]

Osiągi | edytuj kod

  • Przyspieszenie 0-100 km/h: 17,5 s (18 s kombi)
  • Prędkość maksymalna: 148 (145) km/h
  • Średnie zużycie paliwa: 8,0 l / 100 km[17]
  • masa przyczepy bez hamulca (z hamulcem): 500 kg (650 kg)


Prototypy | edytuj kod

Wartburg 355 Wartburg 610 M-1 Wartburg 353/400 Kübel

355 | edytuj kod

W latach 1968-1969 na bazie modelu 353 opracowywano prototypy trzydrzwiowego hatchbacka (coupé) o nazwie Wartburg 355. Prototypy istniały w dwóch wariantach jednostki napędowej: produkcji Renault o pojemności 1397 cm³ i mocy 54 kW oraz dwusuwowej znanej z seryjnego Wartburga, jednak wzmocnionej o 5 KM i osiągającej w efekcie 142 km/h. Masa własna modelu z silnikiem dwusuwowym wynosiła 840 kg. Powstało 6 egzemplarzy[20].

360 | edytuj kod

W 1974 roku z okazji 25-lecia Niemieckiej Republiki Demokratycznej stworzono prototyp samochodu Wartburg 360, który cechował się nowoczesnym nadwoziem. Ostatecznie samochód nie wszedł do produkcji seryjnej i prawdopodobnie prototyp nie zachował się do dziś[21].

610 M-1 | edytuj kod

W 1978 roku wykonano prototyp Wartburg 610 M-1. Samochód zaznaczał się nowoczesną stylistyką na ówczesne czasy. Pojazd wyposażono w silnik Dacii o pojemności 1289 cm³ i mocy 54 KM (39 kW), który osiągał 139 km/h. Masa własna wynosiła 860 kg[21].

353/400 Kübel | edytuj kod

W 1975 roku stworzono samochód na bazie Wartburga przeznaczony dla armii. Pojazd miał nadwozie z tworzyw sztucznych oraz był zdolny do pływania na wiosłach. Prędkość maksymalna wynosiła 95 km/h. Po stworzeniu 7 prototypów samochód ostatecznie nie wszedł do produkcji seryjnej ze względu na tańszą opcję w postaci Trabanta Kübelwagen. Wymiary długość/szerokość/wysokość: 3860 mm/1750 mm/1550 mm[22].

Poziom produkcji | edytuj kod

Zakłady produkcyjne | edytuj kod

Wartburgi (353, 353W, 1.3 Trans oraz 1.3 New Line) na wystawie w muzeum urządzonym w fabryce Automobilwerk Eisenach gdzie powstawały Wartburgi.

Od 1966 roku w produkcję Wartburga obok macierzystego AWE Eisenach zaangażowane były cztery inne zakłady kooperacyjne:[22]

  • VEB Karosseriewerke Halle (nadwozia dla wersji Tourist)
  • VEB Karosseriewerk Drezno (nadwozia dla wersji Tourist)
  • VEB Automobilwerke Ludwigsfelde (produkcja dostawczej wersji Trans u boku pojazdów ciężarowych IFA W50 i L60)
  • VEB Waggonbau Gotha (podwozia dla modeli 353W i 1.3)

Przypisy | edytuj kod

  1. Dr Christian Leitzbach: SBestand an Personenkraftwagen am 1. Januar 2015 nach Herstellern und Handelsnamen (niem.). Rheinmetall AG, 2015. [dostęp 20-06-2016].
  2. eh. Samochody z Eisenach. „Młody Technik”, 4/1986. ISSN 0462-9760
  3. Dr Christian Leitzbach: Starke Automotive-Tradition bei Rheinmetall (niem.). Rheinmetall AG, 10-02-2009. [dostęp 26-05-2012].
  4. a b c d e f g h i j k l m Robert Rybicki: Wartburg 311 - socjalistyczna limuzyna. Auto Świat, 2010-07-01. [dostęp 2020-06-25].
  5. a b c d e f Ważne ogniwo w ewolucji, „Auto Świat Katalog Classic” (1/2020), Warszawa: Ringier Axel Springer Polska, s. 46-48, ISSN 2544-1302 .
  6. a b c d e f g Zdzisław Podbielski. Wartburg 353W. „Młody Technik”, 5/1980. ISSN 0462-9760
  7. a b c Wartburg 353. W: auto-świat.pl [on-line]. 2009-03-15. [dostęp 2010-11-20].
  8. a b c d Zdzisław Podbielski. Wartburg 1000/353. „Młody Technik”, s. 56-57, 5/1986. ISSN 0462-9760
  9. Wartburg De Luxe Limousine technical specifications (ang.). carfolio.com. [dostęp 03-09-2010].
  10. 1967 Wartburg 312 technical specifications (ang.). carfolio.com. [dostęp 03-09-2010].
  11. 1962 WARTBURG 1000 specs and performance (ang.). 1962 Wartburg 1000. [dostęp 03-09-2010].
  12. a b Młody Technik 8/66 – Wartburg 1000
  13. a b c d e Tomasz Kamiński: Wartburg 353 (1966-1988) - Zemsta Honeckera. 2007-07-09. [dostęp 2010-11-20].
  14. a b Zdzisław Podbielski. Wartburg-1000. „Młody Technik”, 9/1966. ISSN 0462-9760
  15. Zbigniew Winnicki - Naprawa samochodów Wartburg
  16. a b c d Andrzej Jedynak. Wartburg z dusza golfa. „Auto Świat”. 
  17. a b c Wartburg 353W, Wartburg 1.3 - Made in DDR. W: auto-świat.pl [on-line]. 2000-02-13. [dostęp 2010-11-20].
  18. 1988 Wartburg 1.3 technical specifications (ang.). carfolio.com. [dostęp 03-09-2010].
  19. 1988 Wartburg 1.3 Tourist technical specifications (ang.). carfolio.com. [dostęp 03-09-2010].
  20. Wartburg 355. W: moto.onet.pl [on-line]. [dostęp 2016].
  21. a b AWE Wartburg. W: simson-roller.de [on-line]. [dostęp 2016].
  22. a b Wartburg - cud Turyngii. W: moto.onet.pl [on-line]. 2011-04-18. [dostęp 2016].
  23. N.N., MFB Eisenacher-Verlagsgesellschaft, Verein „Freunde des Automobilbaues der Region Eisenach“, StadtZeit, Januarheft, Eisenach 2000, 24–27
Na podstawie artykułu: "Wartburg (motoryzacja)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy