Wettynowie


Wettynowie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wettynowie (Wettinowie, Wettyni, niem. Wettiner) – dynastia niemiecka wywodząca się z dzisiejszej Saksonii-Anhaltu. Panowała w Miśni, Saksonii i księstwach Turyngii. Jej przedstawiciele zasiadali także na tronie w Warszawie (elektorowie August II Mocny, August III Sas jako królowie Polski i wielcy książęta Litwy oraz król Saksonii Fryderyk August I jako książę warszawski). W 1423 r. Wettinowie uzyskali wraz z księstwem sasko-wittenberskim godność elektora Rzeszy, a całość ich posiadłości zaczęto określać historyczną nazwą Saksonia. W roku 1485 nastąpił podział dynastii na dwie linie: ernestyńską (starszą), elektorską panującą w Wittenberdze i w znacznej części Turyngii oraz albertyńską (młodszą), panującą w Miśni i płn. Turyngii[1].

Boczną linią dynastii jest rodzina Koburgów (Coburg), znana także jako dynastia sasko-koburska. Nazwa wzięła się od nazwy księstwa Saksonii-Coburg-Gotha (Sachsen-Coburg-Gotha), gdzie panowali. Koburgowie rządzili w Wielkiej Brytanii (od 1917 r. pod nazwiskiem Windsor), Belgii, Bułgarii i Portugalii (pod nazwiskiem poprzedniej dynastii – Bragança).

Spis treści

Początki dynastii | edytuj kod

Protoplastą rodu był żyjący w XI wieku Thimo, hrabia Wettinu. Jego syn Konrad Wielki w 1123 r. został margrabią Miśni. Henryk III Dostojny (prawnuk Konrada, zm. 1288) przejął w 1249 r. tytuł landgrafa Turyngii. Prawie dwieście lat później w 1423 r. Fryderyk IV Kłótnik został księciem saskim na Wittenberdze, a zarazem elektorem Rzeszy Niemieckiej.

W XV wieku ród podzielił się na dwie linie. Ich założycielami byli dwaj wnukowie Fryderyka I: Ernest oraz Albert, którzy podzielili między siebie Saksonię. Tytuł elektora był do 1547 roku dziedziczony w linii ernestyńskiej. Później został im odebrany i przekazany młodszej linii albertyńskiej.

Linia ernestyńska | edytuj kod

W następnych stuleciach linia uległa licznym podziałom. W ten sposób powstały osobne księstwa, m.in.: Sachsen-Weimar, Sachsen-Eisenach (rządząca tam linia wygasła w 1741 roku), Sachsen-Coburg-Altenburg (wygasła w 1825 roku), Sachsen-Coburg-Saalfeld. Najbardziej znana jest linia Sachsen-Coburg-Gotha, znana powszechnie pod nazwą Koburgów. Do roku 1918 książęta ernestyńscy władali w księstwach: Sachsen-Weimar, Sachsen-Altenburg, Sachsen-Coburg-Gotha i Saksonia-Meiningen i Hildburghausen i Sachsen-Hildburghausen.

Koburgowie-Windsor | edytuj kod

Książę Leopold von Sachsen-Coburg-Gotha, młodszy brat księcia Coburga Ernesta I, został w 1830 roku wybrany królem Belgów. Jego prapraprawnuk, Filip I jest obecnie panującym (siódmym) w Brukseli.

Bratanek Leopolda I, Albert (młodszy syn Ernesta I) w 1840 r. ożenił się z królową brytyjską Wiktorią. Ich wnuk Jerzy V w czasie I wojny światowej zmienił nazwisko rodziny na Windsor, gdyż miano Wettynowie za bardzo kojarzyło się z wrogą dla Wielkiej Brytanii II Rzeszą. Obecnie panująca Elżbieta II jest wnuczką Jerzego V. Jej dzieci z małżeństwa z księciem Edynburga Filipem formalnie noszą nazwisko Windsor-Mountbatten i faktycznie są przedstawicielami dynastii Glücksburgów, młodszej linii Oldenburgów (książę Filip pochodzi z greckiej linii tej dynastii).

Inny bratanek Leopolda belgijskiego, Ferdynand, w 1836 r. ożenił się z królową Portugalii Marią II da Gloria z dynastii Bragança. Ich potomkowie utrzymali nazwisko Bragança i panowali do 1910 r. Ostatni król z tej linii Manuel II zmarł bezpotomnie w 1932 r.

Bratanek Ferdynanda portugalskiego, także o imieniu Ferdynand, został w 1887 roku wybrany księciem Bułgarii. W 1908 roku przyjął tytuł króla (w Bułgarii używano tytułu car). Linia ta panowała do 1946 roku, kiedy to rodzina cara Symeona II (miał wówczas zaledwie dziewięć lat) została zmuszona przez komunistów do opuszczenia kraju. Symeon II powrócił do kraju po obaleniu rządów komunistów. Od 2001 do 2005 roku był premierem rządu bułgarskiego.

Linia albertyńska | edytuj kod

Herb królów Saksonii

W 1498 roku młodszy syn Alberta, Fryderyk, został wybrany na wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego. Jego bratanek Maurycy w 1547 roku przejął tytuł elektora saskiego.

W 1697 roku elektor Fryderyk August I został wybrany w elekcji mniejszościowej władcą Rzeczypospolitej. Przyjął imię Augusta II i do historii przeszedł z przydomkiem Mocny. Jego syn Fryderyk August II po śmierci ojca w 1733 roku także został wybrany władcą Polski i Litwy w elekcji mniejszościowej. Przyjął imię Augusta III. Unia Saksonii z Rzecząpospolitą trwała do 1763 r.

Konstytucja 3 Maja w art. VII gwarantowała dziedziczenie przez przedstawicieli dynastii saskiej tronu polskiego począwszy od Fryderyka Augusta III – z braku męskiego potomstwa tron odziedziczyć miał po nim jego zięć za zgodą Stanów zgromadzonych córce jego dobrany, (...) zachowując przy narodzie prawo, żadnej preskrypcji podpadać nie mogące, wybrania do tronu drugiego domu, po wygaśnięciu pierwszego. Rozbiory i upadek Rzeczypospolitej przekreśliły te plany.

Podczas wojen napoleońskich elektor Fryderyk August III przyjął w 1806 roku tytuł króla Saksonii i imię Fryderyka Augusta I. W następnym roku z nadania Napoleona został księciem warszawskim (panował nad Wisłą do 1815 r.). Tron w Saksonii Wettynowie utracili w 1918 roku. Do roku 2012 pretendentem do tronu był tytularny margrabia Miśni Maria Emanuel I (1926–2012). Ponieważ był on bezdzietny, w 1999 r. adoptował swego siostrzeńca Aleksandra ks. Saksonii-Gessaphe, który w przyszłości miał przejąć funkcję głowy linii albertyńskiej. Nie zgodziła się z tym część potomków dynastii, jednak to on jest uznawany przez większość rodu oraz m.in. przez rząd landu Saksonii oraz papieża Franciszka.

Królowie Saksonii | edytuj kod

Głowa rodu Wettynów | edytuj kod

Genealogia | edytuj kod

Elektorzy Saksonii, książęta Saksonii-Altenburg, Gotha, Weimar, Eisenach, Jena, Weimar-Eisenach | edytuj kod

Książęta Saksonii-Gotha-Altenburg, Coburg, Meiningen, Römhild, Eisenberg, Hildburghausen | edytuj kod

Carowie Bułgarii, królowie Portugalii, książęta Saksonii-Coburg-Saalfeld i Gotha | edytuj kod

Królowie Belgii | edytuj kod

Królowie Wielkiej Brytanii | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Encyklopedia szkolna. Historia, Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1993, s. 662.
  2. D. A. Willis, The Descendants of King George I of Great Britain, Baltimore: Clearfield Company, 2002, s. 457–458.

Wybrana literatura | edytuj kod

  • Jacek Staszewski, August II Mocny, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998.
  • Jacek Staszewski, August III Sas, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1989.
  • Jacek Staszewski, Wettynowie, w: Dynastie Europy, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2003.
  • Jacek Staszewski, Wettynowie, Olsztyn (Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego), 2005, ​ISBN 83-87643-24-6​.
  • Encyklopedia Szkolna. Historia, Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1993, s. 662.

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (ród szlachecki):
Na podstawie artykułu: "Wettynowie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy