Wikipedysta:Stanisom/brudnopis/Sibbald


Wikipedysta:Stanisom/brudnopis/Sibbald w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii < Wikipedysta:Stanisom‎ | brudnopis Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Robert Sibbald (ur. 15 kwietnia 1641 w Edynburgu, zm. w sierpniu 1722) – szkocki lekarz, profesor Uniwersytetu Edynburskiego, przyrodoznawca, botanik, zoolog, geograf, chemik, znawca antyków.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Robert Sibbald urodził się w bogatej rodzinie posiadaczy ziemskich w hrabstwie Fife. Ojcem Roberta był Sir David Sibbald, brat Jamesa Sibbalda, Lorda Strażnika Wielkiej Pieczęci Szkockiej a matką Margaret Boyd (styczeń 1606 – 10 lipiec 1672)[1]. Sibbaldowie mieszkali najpierw w Kipps, ale uchodząc przed niebezpieczeństwem dżumy przenieśli się w 1645 roku do rodzinnego domu Sibbalda w Fife.

Sibbald rozpoczął naukę łaciny w 1650 roku w mieście Cupar w hrabstwie Fife[2], a następnie uczył się w Królewskim Gimnazjum w Edynburgu, które ukończył w 1659 roku z tytułem magistra[3]. Przygotowywał się następnie do kariery duchownego, ale jego studia teologiczne trwały zaledwie 6 miesięcy.

Sibbaldia procumbens

W marcu 1660 roku Sibbald wyruszył na studia na Uniwersytet w Lejdzie. Studiował tam anatomię, chirurgię, botanikę, chemię i filozofię. Wkrótce po przybyciu do Lejdy zmarł ojciec Sibbalda, zmusiło to Roberta do skrócenia studiów ze względu na kłopoty finansowe. Tak więc zaledwie po 18 miesiącach pobytu w Lejdzie Sibbald przeniósł się do Paryża, gdzie studiował przez następne 9 miesięcy a następnie kontynuował studia w Angers, gdzie otrzymał dyplom lekarski w 1662 roku[3]. Po ukończeniu studiów powrócił do Szkocji, zatrzymując się po drodze trzy miesiące w Londynie. W 1685 roku został mianowany pierwszym profesorem medycyny na Uniwersytecie Edynburskim. W 1685 roku został oficjalnym lekarzem króla Karola II w 1682 i Jamesa II w 1685 roku [4].

W 1684 roku Sibbald został wybrany prezesem Królewskiego Towarzystwo Lekarzy w Edynburgu. W 1686 roku przeszedł na wiarę katolicką. Było to szokiem dla współczesnych, tłumy demonstrowały przed jego mieszkaniem. Sibbald był zmuszony do ustąpienia ze stanowiska prezesa Towarzystwa a sam schronił się w Londynie. W tym samym roku powrócił do kościoła protestanckiego i wrócił do Edynburga[5].

Działalność Sibbalda obejmuje, oprócz medycyny, także geografię, geografię regionalną[6][a], kartografię, botanikę, rolnictwo, przemysł i handel. W 1682 roku został mianowany królewskim geografem[7]. Jego imieniem nazwano kwiat Sibbaldia procumbens. Był współtwórcą Farmakopei Edynburskiej. W 1692 roku odkrył i opisał płetwala błękitnego[8]. Biblioteka Roberta Sibbalda, sprzedana na aukcji[b] po jego śmierci, liczyła około 5400 ksiąg i 114 rękopisów[9].

Mauzoleum Roberta Sibbalda

Tytuł szlachecki Sibbald otrzymał w 1682 roku[10]. Zmarł w 1722 roku, pochowany został na cmentarzu Greyfriars Kirkyard w Edynburgu.

Siedziba Królewskiego Towarzystwa Lekarzy w Edynburgu

Królewskie Towarzystwo Lekarzy w Edynburgu | edytuj kod

Wielkim osiągnięciem Sibbalda było utworzenie w Edynburgu Królewskiego Towarzystwa Lekarzy. W okresie studenckim Sibbald podziwiał towarzystwa lekarskie w Europie, które posiadały uprawnienia przyznawania prawa wykonywania zawodu lekarza. W Szkocji trzeba było zazwyczaj jechać za granicę aby zdobyć wykształcenie medyczne. Poprzednie próby uzyskania zgody królewskiej (Royal Charter) na utworzenie Towarzystwa Lekarskiego w Edynburgu nie powiodły się. Sibbald zaczął na nowo starania w 1680. Akt królewski został podpisany w dniu świętego Andrzeja 1681 roku i tak powstało Królewskie Towarzystwo Lekarzy w Edynburgu.

Sibbald pozostawał w nieprzyjaznach stosunkach z innym wybitnym lekarzem szkockim, Archibaldem Pitcairnem, mimo, że obydwaj byli Jakobitami i wiernymi kościoła Episkopalnego[11].

Ogród botaniczny | edytuj kod

Pierwszym wielkim projektem Sibbalda było założenie ogrodu botanicznego z roślinami leczniczymi. Ogród miał być wzorowany na ogrodach królewskich w Paryżu, gdzie Sibbald studiował botanikę w 1661 roku. W tworzeniu ogrodu pomagał mu kuzyn, botanik Andrew Balfour[12] i zamożny posiadacz ziemski i zbieracz roślin Patrick Moray. W ciągu krótkiego czasu ogród cieszył się zbiorem przeszło 800 roślin lekarskich. Sibbald pozyskał dla ogrodu finansową pomoc Rady Miejskiej, lokalnej szkoły i Rady Adwokackiej. Budowa ogrodu została zakończona w 1670 roku, a w 1699 roku ogród otrzymał przywilej królewski (Royal Warrant).

Biblioteka Roberta Sibbalda w Królewskim Towarzystwie Lekarzy w Edynburgu

Ogród służył jako źródło świeżych roślin leczniczych do wytwarzania lekarstw i do kształcenia studentów w botanice lekarskiej. W 1763 roku powierzchnia ogrodu została znacznie powiększona, a obecny umiejscowienie zostało ustalone w 1820 roku. Ogród jest drugim najstarszym ogrodem botanicznym w Wielkiej Brytanii.

Publikacje | edytuj kod

  • 1683: An Account of the Scottish Atlas. Folio, Edinburgh[13]
  • 1684: Scotia illustrata. Edinburgh[14]
  • 1699: Provision for the poor in time of dearth and scarcity][15]
  • 1710: The History Ancient and Modern, of the Sheriffdoms of Linlithgow and Stirling, Edinburgh, Andrew Simson, 1710[c]
  • 1711: Description of the Islands of Orkney and Zetland. Folio, Edinburgh[16]
  • 1803: A History Ancient and Modern of the Sheriffdoms of Fife and Kinross. Cupar[17][d]
  • 1833: The Autobiography of Sir Robert Sibbald, Edinburgh, 1833[18]
  • 1838: The Birds of Great Britain and Ireland[19]

Uwagi | edytuj kod

  1. Główne dzieła Sibbalda w dziedzinie chorografii: An Account of the Scottish Atlas; or, The Description of Scotland Ancient and Modern, Edinburgh, 1683; Scotia Illustrata, Edinburgh, 1684; Historical Inquiries, Concerning the Roman Monuments and Antiquities in the North-Part of Britain called Scotland, Edinburgh, 1707; The History, Ancient and Modern, of the Sherrifdoms of Fife and Kinross, Edinburgh, 1710
  2. Katalog tej aukcji liczył 140 stron, był oprawiony w skórę cielęcą i zawierał 24 czystych kartek dla prowadzenia notatek[9].
  3. Pełny tytuł książki brzmi: "The History Ancient and Modern, of the Sheriffdoms of Linlithgow and Stirling in which there is an Account of The Royal Seats and Castles; And of the Royal Burghs and the Ports; And of the Religious Houses and Hospitals; And of the most Remarkable Houses of the Nobility and Gentry. With an Account of The Natural Products of the Land and Water. In two Books, The first Book Treateth of the Shire of Linlith-gow; the Second of Stirling-shire. By Sir Robert Sibbald, Doctor of Medicine. Quas Aer Volucres, prefert; quos Flumina Pisces; Et Quae, Genuniis, Munera Terra dedit. Edinburgh : Printed by Mr. Andrew Simson, for the Author, MDCCX"
  4. Pełny tytuł książki brzmi: "The History, Ancient and Modern, of Fife and Kinross, with a Description of both, and of the Firths of Forth and Tay and the Islands in them; In which there is an Account of the Royal Seats and Castles; and of the Royal Burghs and Ports; and of the Religious Houses and Schools; of the most Remarkable Houses of the Nobility and Gentry with an Account of the Natural Products of the Land and Waters. By Sir Robert Sibbald, M.D., London 1803[17].

Przypisy | edytuj kod

  1. Sibbald 1833 ↓, s. 11.
  2. Sibbald 1833 ↓, s. 13.
  3. a b Emerson 1988 ↓, s. 43.
  4. Sir Robert Sibbald SCOTTISH PHYSICIAN AND ANTIQUARIAN. [dostęp 2018-07-17].
  5. Withers 1996 ↓, s. 46.
  6. Withers 1996 ↓, s. 43.
  7. Jackson 2003 ↓, s. 30.
  8. AugustA. Pivorunas AugustA., The Feeding Mechanisms of Baleen Whales: Since Robert Sibbald first described baleen whales in 1692, we have come to distinguish three types—the right whales, grazers on copepods; the finner whales, engulfers of krill and fish; and the gray whale, a forager of the sea bottom, „American Scientist”, 67 (4), 1979, s. 432-440 .c?
  9. a b J.W.B., Sir Robert Sibbald's Library, „The British Medical Journal”, 1922, s. 888 .
  10. Withers 1996 ↓, s. 44.
  11. Emerson 1988 ↓, s. 51.
  12. Emerson 1988 ↓, s. 45.
  13. J.C.J.C. Stone J.C.J.C., TIMOTHY PONT AND THE MAPPING OF SIXTEENTHCENTURY SCOTLAND: SURVEY OR CHOROGRAPHY?, „Survey Review”, 35 (276), 2000, s. 418-430, DOI10.1179/sre.2000.35.276.418 .
  14. Sir Robert Sibbald: Scotia illustrata. [dostęp 2018-07-24].
  15. Sir Robert Sibbald: Provision for the poor in time of dearth and scarcity. Where there is an account of such food as may be easily gotten when corns are scarce, or unfit for use: and of such meats as may be used when the ordinary provisions fail, or are very dear. Londyn: James Watson, 1699. ISBN 1-240-93509-9. [dostęp 2018-07-25].Sprawdź autora:1.
  16. Robert Monteith, published under the Superintendence of Sir Robert Sibbald, Knt. M.D.: Description of the Islands of Orkney and Zetland, reprinted from the Edition of 1711. Thomas G. Stevenson, 1845. [dostęp 2018-07-22].Sprawdź autora:1.
  17. a b Robert Sibbald: The History, Ancient and Modern, of Fife and Kinross, with a Description of both, and of the Firths of Forth and Tay and the Islands in them. Londyn: Tullis, 1803. [dostęp 2018-07-24].Sprawdź autora:1.
  18. Sibbald 1833 ↓, s. 1.
  19. William Jardine: The Natural History of the Birds of Great Britain and Ireland, Part one Birds of Prey, Illustrated by thirty-six of plates, with Momoir and Portrait of Sir Robert Sibbald, BART. M.D., by Sir William Jardine. W.H. Lizars, 1838. [dostęp 2018-07-22].Sprawdź autora:1.

Bibliografia | edytuj kod

  • Robert Sibbald: Scotia Illustrata. Eidinburgh: Thomas Stevenson and John Wilson, 1833.{{Cytuj książkę}} Nieznane pola: "ISBN".
  • Roger L.R.L. Emerson Roger L.R.L., Sir Robert Sibbald, Kt, the Royal Society of Scotland and the Origins of the Scottish Enlightenment, „Annals of Science”, 45, 1988, s. 41-72, DOI10.1080/00033798800200111 .
  • Charles W.J.Ch.W.J. Withers Charles W.J.Ch.W.J., Geography, science and national identity in early modern Britain: The case of Scotland and the work of Sir Robert Sibbald (1641–1722), „Annals of Science”, 53(1), 1996, s. 29-73, DOI10.1080/00033799600200111 .

Zobacz też | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Wikipedysta:Stanisom/brudnopis/Sibbald" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy