Wikipedystka:Offeliaa/brudnopis mity


Wikipedystka:Offeliaa/brudnopis mity w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii < Wikipedystka:Offeliaa Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pomniki A. Fredry Pomnik A. Fredry przed Teatrem im. Słowackiego w Krakowie Tablica MSI na budynku przy ul. A. Fredry w Warszawie Epitafium A. Fredry w Rudkach Epitafium hr. Aleksandra Fredry w nawie kościoła Nagrobek hr. Aleksandra Fredry w krypcie Epitafia Fredrów Tablica na pamiątkę ponownego pochówku Pałac w Bieńkowej Wiszni (2011)

Aleksander Fredro hrabia herbu Bończa (ur. 20 czerwca 1793 w Surochowie koło Jarosławia[1], zm. 15 lipca 1876 we Lwowie) – polski komediopisarz, pamiętnikarz, poeta, wolnomularz, tworzył w epoce romantyzmu. Uważany jest za najwybitniejszego komediopisarza w historii literatury polskiej[2][3].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Siedzibą rodową rodziny Fredrów była ziemia przemyska. Po raz pierwszy nazwisko to pojawiło się w aktach grodzkich i ziemskich w 1424 r. Dokumenty, które potwierdzają łączność przodków pisarza z Podkarpaciem pochodzą z 1589 r. W 1721 r. pradziad Aleksandra, Antoni z Pleszowic Fredro, poślubił Barbarę Konopacką i zabezpieczył obojgu dożywocie. Małżonkowie spisali w sądzie sanockim akt wspólnoty majątkowej na mocy którego w przypadku śmieci jednego z nich drugi otrzymywał do dożywotniej dyspozycji cały majątek.

Ich syn, Józef Benedykt, chorąży łomżyński, poślubił w 1755 r. wdowę po hrabim Józefie Butlerze, Teresę z Urbańskich. Małżonkowie zamieszkali w Hoczwi, gdzie urodziła się ich czwórka dzieci: Konstanty, Jacek oraz dwie córki. Po śmierci Józefa Benedykta Teresa wyszła ponownie za mąż za Józefa Bobowskiego. Przyśpieszyło to usamodzielnienie się synów, którym matka odstąpiła część rodowego dziedzictwa. Obu wyposażyła w 40 tys. złotych polskich i oddała w użytkowanie swoją dziedziczną wieś Dziurdziów oraz Cisnę z przyległościami.

Konstanty wstąpił do seminarium duchownego, następnie był kanonikiem przemyskim i proboszczem krzywieckim. Zofia poślubiła Jana Kazimierza Zielonkę a Elżbieta wstąpiła do klasztoru. W 1782 r. Jacek poślubił Mariannę z Dembińskich. Po śmierci Bobowskiego matka zamieszkała z Jackiem. W 1788 r. bracia spisali w Nienadowej polubowną umowę, która ustalała prawa własności majątku Fredrów. Kanonik przemyski oddał bratu wszytko co posiadał. Wieś Cisna i przyległe do niej Chabkowice, Dołżyna, Przysłupie, Krzywe i Liszna, Hoczew wraz z Dziurdziowem stały się własnością Jacka Fredry. W 1795 r. wydzierżawił siostrze Zofii Cisnę wraz z przyległymi włościami.

Rodzina Dembińskich była szlachtą o patriotycznej orientacji zasłużoną w służbie państwowej. Dziadek Marianny, JAn Bernard (ur. 1703), był waścicielem Szczekocin i Nienadowej, był podkomorzym króla Augusta III. W 1735 r. otrzymał tytuł cześnika krakowskiego. Jego syn, ojciec żony Jacka Fredry, Jan Nepomucen również posiadał ten tytuł. Służył w wojsku koronnym, w którym doszedł do stopnia pułkownika. Razem z synem Antonim brał udział w insurekcji kościuszkowskiej. Jego żoną była hrabianka Krystyna Wiesiołowska herbu Ogończyk, córka Andrzeja łowczego ziemi wieluńskiej i Marianny Drużbackiej, wnuczka barokowej pisarki Elżbiety z Kowalskich Drużbackiej. Jacek Fredro po ślubie dzierżawił majątek teścia Nienadowo, gdzie spędził z żoną kilka lata i tam przyszli na świat najstarsi synowie Jan Maksymilian i Seweryn. Dworek był aktywnym ośrodkiem towarzyskim. Zatrzymywał się tam m.in. książę Adam Kazimierz Czartoryski, który wydzierżawił Jackowi ogromne dobra jarosławskie z siedzibą w Surochowie. Tam właśnie 20 czerwca 1793 r. urodził się trzeci syn, Aleksander.

5 r.


Urodził się 20 czerwca 1793 roku w Surochowie niedaleko Jarosławia w bogatej rodzinie szlacheckiej (niegdyś senatorskiej) jako syn Jacka Fredry i Marianny z Dembińskich. Do Beńkowej Wiszni rodzice Aleksandra Fredry sprowadzili się w 1797 roku. Nauki pobierał w domu rodzinnym, nigdy nie uczęszczał do szkół publicznych. 12 stycznia 1806 roku w pożarze dworu w Beńkowej Wiszni zginęła jego matka Marianna Fredro. Ojciec Jacek Fredro przeniósł się wraz z nim do Lwowa.

W wieku 16 lat, w 1809 roku zaciągnął się do armii Księstwa Warszawskiego, później był w wojsku Napoleona. Trzy lata później wziął udział w wyprawie Napoleona na Moskwę; otrzymał wówczas Złoty Krzyż Virtuti Militari. W latach 1813–1814 przebył całą kampanię napoleońską jako oficer ordynansowy w sztabie cesarza. Po czym, w 1814 roku został odznaczony Krzyżem Legii Honorowej. Po abdykacji Napoleona w 1815 roku wrócił do domu i gospodarował w rodzinnym majątku Bieńkowa Wisznia. Opuszczając Paryż po klęsce Napoleona, Aleksander Fredro napisał: Wyjechaliśmy razem, z odmiennych pobudek: Napoleon na Elbę, ja zasię do Rudek. Wstąpił do lubelskiej loży wolnomularskiej.

W 1818 roku, mając 25 lat, napisał pierwszą ważną komedię, Pan Geldhab. Sztuka, napisana z dużym humorem i wdziękiem, opowiada o perypetiach młodego szlachcica starającego się o rękę córki tytułowego dorobkiewicza, ten jednak usiłuje wydać ją za księcia. Sztuka została wystawiona w 1821 r.

8 listopada 1828 roku[4], po jedenastu latach starań, poślubił w kościele w Korczynie właścicielkę zamku w Odrzykoniu, Zofię de domo hrabiankę Jabłonowską, primo voto hrabinę Skarbkową.

W 1828 roku, po śmierci ojca, przejął i pomnożył odziedziczony majątek. Był już wtedy autorem kilkunastu komedii. Rok później wstąpił do Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W 1830 roku brał udział w pracach Obywatelskiego Komitetu Pomocy dla Powstania, który został utworzony we Lwowie. W 1832 roku przechowywał w swoim majątku dwóch powstańców z Wielkopolski, którzy w obawie przed represjami ze strony władz pruskich schronili się w Galicji. W 1839 roku otrzymał Honorowe Obywatelstwo Miasta Lwowa[5].

W 1839 roku przerwał działalność literacką pod wpływem ataków krytyki i na kilkanaście lat zaprzestał twórczości, pisząc jedynie w latach 1846–1848 pamiętniki z czasów napoleońskich Trzy po trzy. 3 lipca 1845 członek założyciel Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego[6]. W rewolucyjnym roku 1848 był członkiem lwowskiej Rady Narodowej.

W latach 1850–1855 (z niewielkimi przerwami) przebywał po raz drugi we Francji, gdzie po powstaniu węgierskim znalazł schronienie jego syn, Jan Aleksander Fredro (także komediopisarz, lecz niższego lotu).

W 1854 roku wznowił działalność komediopisarską, ale równocześnie podjął decyzję o niepublikowaniu i niewystawianiu swoich dzieł w przypadku żądania odeń jakichkolwiek zmian w ich treści.

Po 1857 otrzymał francuski Medal Świętej Heleny[7]. Od 1861 roku był posłem do Sejmu Krajowego. Czynił starania o budowę w Galicji pierwszej linii kolejowej, organizował Towarzystwo Kredytowe Ziemskie i Galicyjską Kasę Oszczędności. 17 kwietnia 1873 roku został mianowany kawalerem Wielkiego Krzyża Orderu Franciszka Józefa. Od 1873 roku był członkiem Akademii Umiejętności.

Zmarł we Lwowie 15 lipca 1876 roku. Został pochowany w rodzinnej krypcie w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Rudkach koło Lwowa. W latach 70. XX wieku wrocławski znawca i miłośnik twórczości Fredry, prof. Bogdan Zakrzewski, odwiedzając Rudki miał skraść z grobowca poety jeden z palców jego szkieletu. Kości te zamurowano w ścianie kościoła św. Maurycego we Wrocławiu.

Aleksander Fredro był człowiekiem pełnym wewnętrznych sprzeczności: aktywny i zaangażowany w sprawy publiczne, szukał zarazem samotności i przejawiał skłonność do mizantropii. Ostatnie lata życia, naznaczone chorobami, spędził z dala od świata w gronie rodzinnym.

Był autorem komedii obyczajowych z życia szlachty, głównie prowincjonalnej. Pisywał również wiersze, poematy, aforyzmy. Debiutował w 1817 roku, jednak pozostał obcy problemom romantyzmu. Naraziło go to na ostre ataki ze strony Seweryna Goszczyńskiego i Leszka Dunina-Borkowskiego, w wyniku których zaprzestał publikowania swoich utworów, pisując do szuflady przez ok. 18 lat. Wychowany w tradycjach oświecenia, był bliski Laurence’owi Sterne’owi. W swych komediach Fredro ukazał mistrzostwo w tworzeniu charakterystyki bohaterów, kształtowaniu akcji i giętkości języka. Do utworów wprowadzał akcenty humorystyczne i elementy komiki ludowego teatru, ówcześnie właściwe tylko farsie. Utwory Fredry weszły na stałe do kanonu polskiej literatury i teatru. Jego bajki, jak np. Małpa w kąpieli, Zupa na gwoździu czy Paweł i Gaweł, są lekturami literatury dziecięcej.

Etapy edukacji:

  • Nauka w domu (pod okiem guwernera), która polegała na pamięciowym opanowywaniu wiedzy książkowej. Fredro wspomina ją następująco: „W młodych latach nie okazywałem zdolności do nauki”.
  • Szkoła życia – nabieranie doświadczenia życiowego. Według Fredry: „Odtąd zaczęła się dla mnie szkoła świata, najpraktyczniejsza, najbardziej urozmaicona”.

Rodzina | edytuj kod

Jesienią 1828 r. ożenił się z Zofią z Jabłonowskich primo voto Skarbkową. Miał z nią syna Jana Aleksandra i córkę Zofię z Fredrów, zamężną hrabinę Szeptycką, która była matką m.in. arcybiskupa Andrzeja Szeptyckiego i generała Stanisława. Jego siostra była prababką błogosławionego Stanisława Kostki Starowieyskiego, męczennika. Wnuk Aleksandra błogosławiony Klemens był prezbiterem katolickim i męczennikiem[8].

Twórczość | edytuj kod

Utwory przypisywane Fredrze | edytuj kod

Ekranizacje | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Aleksandra Fredry.

Upamiętnienie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Fredro Aleksander, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-06-02] .
  2. Aleksander Fredro w serwisie Culture.pl
  3. Aleksander Fredro – mistrz dowcipu – Historia – polskieradio.pl, www.polskieradio.pl [dostęp 2019-06-09] .
  4. MieczysławM. Czuma MieczysławM., LeszekL. Mazan LeszekL., Poczet Serc Polskich, MichałM. Rożek (oprac.), Kraków: Oficyna Wydawnicza Anabasis, 2005, ISBN 83-85931-15-5, OCLC 69464549 .
  5. Gazeta Lwowska. 23 listopada 1839. [dostęp 2013-04-12].
  6. Handbuch des Lemberger Sttathalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1860, s. 637;
  7. Jerzy Sewer Dunin-Borkowski: Almanach Błękitny. Warszawa: 1908, s. 364.
  8. Trzy papieskie lekcje, web.archive.org, 6 lutego 2008 [dostęp 2019-05-15] [zarchiwizowane z adresu 2008-02-06] .
  9. JanJ. Harasimowicz JanJ., WłodzimierzW. Suleja WłodzimierzW., Encyklopedia Wrocławia, Wrocław: Wyd. Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, OCLC 76363702 .
  10. Marcin Torz: Ulica Aleksandra hrabiego Fredry we Wrocławiu. Radni przegłosowali (pol.). W: Gazeta Wrocławska [on-line]. Polskapresse sp. z.o.o., 2013-12-30. [dostęp 2013-12-31].
  11. Marek Żukow-Karczewski, Dawne pomniki Krakowa. Pomnik Aleksandra Fredry, „Echo Krakowa” magazyn „Czas Przeszły i Przyszły”, 1990-11-21, nr 226.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Wikipedystka:Offeliaa/brudnopis mity" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy