Wilhelmina (Katowice)


Na mapach: 50°15′16″N 19°05′40″E/50,254444 19,094444

Wilhelmina (Katowice) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wilhelmina − dawna kolonia robotnicza oraz część Katowic, położona w rejonie skrzyżowania ul. Krakowskiej, Bagiennej, Lwowskiej i Szopienickiej, na terenie jednostki pomocniczej Szopienice-Burowiec.

Początki Wilhelminy wiążą się z budową przez koncern Georg von Giesches Erben w 1834 roku huty cynku Wilhelmina, co w późniejszym czasie doprowadziło do powstania w latach 40. XIX wieku na terenach Roździenia kolonii, która była stale rozbudowana. 31 grudnia 1959 roku Wilhelmina została włączona do Katowic. Obecnie pełni głownie funkcje transportowe z uwagi na lokalizację dużego węzła drogowego ul. Bagiennej (drogi krajowej nr 79), a także przemysłowo-usługowe i handlowe, zwłaszcza wzdłuż ul. Krakowskiej.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Wilhelmina graniczy od północy z Roździeniem (Helgolandem) i Szopienicami, od wschodu z Uthymanem i Stawiskami, od południa z jednostką pomocniczą Janów-Nikiszowiec, a od zachodu z Bagnem i dalej z Zawodziem[1]. Osada położona jest w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), na obszarze Płaskowyżu Katowickiego zbudowanego z utworów karbońskich, rozciętego w rejonie Wilhelmina przez dolinę Rawy, wypełnioną przez osady glacjalne[2]. Większa część Wilhelminy położona jest w zlewni Rawy, która płynie na północ od zabudowy osiedla, poza jej obszarem. Na całym odcinku rzeka ta jest uregulowana i obwałowana. Obszar na wschód od skrzyżowania ul. Krakowskiej i Lwowskiej objęty jest przez zlewnię Boliny, która przepływa bezpośrednio przez sąsiedni Janów[2].

Historia i architektura | edytuj kod

Dawny dom mieszkalny robotniczy huty przy ul. ks. mjr. Karola Woźniaka 2 z około 1908 roku Zabytkowy pałacyk Prittwitz z II połowy XIX wieku

Powstanie kolonii na terenie Roździenia[3] związane jest z uruchomioną w 1834 roku hutą cynku Wilhelmina (Wilhelmine-Hütte, Wilhelminehütte; obecnie Huta Metali Nieżelaznych Szopienice w likwidacji[4]), wybudowaną przez koncern Georg von Giesches Erben. W pobliżu zakładu na terenach odkupionych od hrabiego Aleksandra Mieroszewskiego oraz gospodarza Kaspra Dziedzica, na skrzyżowaniu dróg w kierunku Katowic i Mysłowic, w latach 40. XIX wieku została wybudowana kolonia Wilhelmina[5]. Zaczęto budować od 1846 roku. Jako pierwsze powstały familoki, w których nie było dostępu do wody ani kanalizacji[3]. Nazwa huty oraz kolonii pochodzi od pełnomocnika kolegium reprezentantów koncernu spadkobierców Gieschego[5].

W 1857 roku w hucie zatrudnionych było 272 robotników, z czego większość mieszkała w Wilhelminie. Huta zaś była wówczas jednym z bardziej znaczących zakładów na Górnym Śląsku. 8 czerwca 1910 roku robotnicy huty zorganizowali 49-dniowy strajk, w którym protestowali przeciwko panującym na zakładzie warunkom. Po strajku pracownicy byli przez władze spółki represjonowani – zwolniono przywódców strajku, a prawie 100 robotników eksmitowano z domów spółki[5].

W 1872 roku powstała w Wilhelminie szkoła katolicka, w której wykładano w języku polskim. Uczęszczało do niej wówczas około 400 dzieci[5]. W latach 90. XIX wieku w północnej części, przy ul. Lwowskiej, zaczęło powstawać kolejne osiedle familoków, nazwane Helgolandem. Domy w Wilhelminie były początkowo własnością koncernu Georg von Giesches Erben, a od 1922 roku spółki Giesche[3]. Od 1926 roku Wilhelmina należała do gminy Szopienice-Roździeń, zaś 31 grudnia 1959 roku wraz z całą gminą została przyłączona do Katowic[6]

W Wilhelminie, przy ul. Krakowskiej 81-83, znajduje się zabytkowy pałacyk Prittwitz, powstały w drugiej połowie XIX wieku. Budynek ten prawdopodobnie stanowił miejsce spotkań elit przemysłowych spółki Georg von Giesches Erben. Po II wojnie światowej mieszkali w nim pracownicy Huty Metali Nieżelaznych Szopienice, a funkcje mieszkalne budynek pełni do dziś[7]. Obiekt ten został wpisany do rejestru zabytków 7 lipca 2020 roku[8]

Ul. Krakowska 144 i 148; na ścianie drugiej mural THINK

Najstarsza istniejąca zabudowa pochodzi z lat 70. XIX wieku (ul. Krakowska 150a, 152, 152a, 154 i 156a). Do 1920 roku powstały budynki przy ul. Krakowskiej 144, 148, 148a, 158, 160, 178 i 182[9]. Część z tych obiektów jest wybudowana w stylu historyzmu[10]. Z tego samego okresu pochodzi zabudowa familoków osiedla Helgoland, wybudowanych w stylu historyzmu ceglanego oraz dawny dom mieszkalny robotniczy huty przy ul. ks. mjr. Karola Woźniaka 2[11]. Po II wojnie światowej powstały głównie obiekty przemysłowo-usługowe. Z lat 1960–1967 pochodzą budynki przy ul. Krakowskiej 136 i 138, z 1978–1985 obiekty spółki TAURON przy ul. Lwowskiej 23, a z lat 80. XX wieku duża część zabudowy w rejonie zabytkowego pałacu Prittwitz. W 2000 roku powstała hala sklepu Selgros przy ul. Lwowskiej 32, w 2007 roku Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza nr 1 przy ul. Krakowskiej 130, a w 2009 roku sklep LIDL przy ul. Lwowskiej 21a[9][12].

29 maja 2010 roku w Galerii Szyb Wilson zorganizowano III Światowy Zjazd Wilhelminioków, które było spotkaniem osób mieszkających bądź związanych w przeszłości z Wilhelminą. W spotkaniu w 2009 roku uczestniczyło około 230 mieszkańców oraz absolwentów nieistniejącej obecnie Szkoły Podstawowej nr 49[13]. Na ścianie kamienicy przy ul. Krakowskiej 148 w 2013 roku w ramach Katowice Street Art Festival powstał mural Think, którego autorem jest hiszpański artysta SpY[14].

Transport | edytuj kod

Ul. Bagienna (DK79) na wysokości ul. Szopienickiej; przystanek autobusowy Wilhelmina Zespół Szkół

Układ drogowy Wilhelminy jest rozbudowany. Główną trasą przebiegającą przez teren osady jest ulica Bagienna (fragment drogi krajowej nr 79), która biegnie w południowej części osady w kierunku wschód-zachód; ze względu na równoleżnikowy przebieg stanowi ona alternatywę dla autostrady A4. Zapewnia ona połączenie Wilhelminy w kierunku zachodnim z Chorzowem i Bytomiem, a w kierunku wschodnim z Mysłowicami, Jaworznem, Chrzanowem i Krakowem[15]. Zlokalizowany jest tu jej bezkolizyjny węzeł, w której krzyżują się ulice: Lwowska, Krakowska i Szopienicka. Ulica Lwowska przechodzi przez Wilhelminę w kierunku północ-południe i łączy osadę na północ z Szopienicami i na południe z Janowem. Ulica Krakowska pełni ważną funkcję w ruchu wewnętrznym Wilhelminy i biegnie w osi zachód-wschód. Na południowym wschodzie łączy się z ul. Bagienną i po minięciu Stawisk łączy osadę z Mysłowicami. Ulica Szopienicka kieruje się na południowy zachód, łącząc Wilhelminę z Janowem i Nikiszowcem, a dalej na Giszowcem[12].

Na północ od Wilhelminy, na wysokości skrzyżowania ulic ks. mjr. Karola Woźniaka i Lwowskiej zlokalizowany jest kolejowy przystanek osobowyKatowice Szopienice Południowe[12], który zapewnia regionalne połączenia kolejowe, organizowane przez Koleje Śląskie i Polregio. W październiku 2020 roku główne kierunki połączeń to: Częstochowa, Gliwice, Katowice, Kraków Główny, Lubliniec, Oświęcim i Sosnowiec Główny[16].

Transport publiczny w Wilhelminie kursuje w postaci autobusów na zlecenie Zarządu Transportu Metropolitalnego. Według stanu z października 2020 roku, w osadzie zlokalizowane są trzy przystanki: Wilhelmina Krakowska [nż], Wilhelmina Skrzyżowanie i Wilhelmina Zespół Szkół. Przystanek Wilhelmina Skrzyżowanie jest punktem pięciostanowiskowym (jeden na ul. Krakowskiej oraz po dwa na ul. Bagiennej i Lwowskiej). Kursuje z niego 19 linii autobusowych, z czego trzy z nich to linie nocne. Łączą one bezpośrednio Wilhelminę z większością dzielnic Katowic, a także z sąsiednimi miastami, w tym z Bieruniem, Chorzowem, Dąbrową Górniczą, Imielinem, Mikołowem, Mysłowicami, Siemianowicami Śląskimi czy Sosnowcem[17]. Kursują tu też autobusy PKM Jaworzno, które łączą Wilhelminę z Jaworznem przez Mysłowice (linia J)[18].

Gospodarka i instytucje | edytuj kod

Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza nr 1 PSP przy ul. Krakowskiej

W Wilhelminie ulica Krakowska jest miejscem lokalizacji licznych przedsiębiorstw różnych branż, a wśród nich, według stanu z października 2020 roku, znajdują się następujące zakłady: dostawca bakalii, ziaren i suszonych warzyw[19], oddział dystrybutora materiałów i systemów budowlanych z grupy izolacji termicznych[20], producent materiałów i tworzyw konstrukcyjnych[21], magazyn wypożyczalni sprzętu gastronomicznego[22], producent sufitów i ścian napinanych[23], oddział firmy oferującej urządzenia do chłodnictwa[24], oddział producenta osłon okiennych[25], dystrybutor urządzeń do krojowni[26], studio detailingowe[27], dostawca sprzętu do laboratoriów[28], hurtownia i serwis ogumienia samochodowego[29], stacja diagnostyczna[30], dostawcza części samochodowych[31], dostawca węży i złączy dla przemysłu[32] i oddział firmy oferującej urządzenia pneumatyczne[33]. Przy ul. Lwowskiej w Wilhelminie znajdują się: oddział spółki Tauron Obsługa Klienta[34], sklep cash & carry Selgros[35], dyskont spożywczy Lidl[36] oraz stacja paliw Circle K[37].

Przy ul. Krakowskiej znajdują się również placówki instytucji publicznych. Według stanu z października 2020 roku, są tu zlokalizowane: Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza nr 1 Państwowej Straży Pożarnej (ul. Krakowska 130)[38] i Terenowy Punkt Pomocy Społecznej nr 9 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach (ul. Krakowska 138)[39], w którym w okresie zimowym prowadzone jest również schronisko dla bezdomnych mężczyzn, posiadające 20 miejsc interwencyjnych[40].

Przypisy | edytuj kod

  1. Główny Urząd Geodezji i Kartografii: Geoportal Krajowy. Skany map topograficznych (pol.). www.geoportal.gov.pl. [dostęp 2020-10-18].
  2. a b Opracowanie ekofizjograficzne podstawowe z elementami opracowania ekofizjograficznego problemowego (problematyka ochrony dolin rzecznych oraz ograniczeń dla zagospodarowania terenu wynikających z wpływu działalności górniczej) dla potrzeb opracowania projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów położonych w mieście Katowice, Katowice: Werona, 2014  (pol.).
  3. a b c Szaraniec 1996 ↓, s. 251.
  4. MichałM. Bulsa MichałM., BarbaraB. Szmatloch BarbaraB., Katowice, których nie ma, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2019, s. 46, ISBN 978-83-7729-502-1 .
  5. a b c d Szaraniec 1996 ↓, s. 250.
  6. Dz.U. z 1959 r. nr 64, poz. 381
  7. Michał Bulsa, Michał Malina. Pałacyk Prittwitz. „Roździeń”. 9/218, s. 11, wrzesień 2013. ISSN 1426-0085
  8. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków wW.U.O.Z. Katowicach Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków wW.U.O.Z., Informacja Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego w okresie od dn. 01.01.1999 r. do 04.09.2020 r., wkz.katowice.pl [dostęp 2020-10-18] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-08]  (pol.).
  9. a b Katowickie budynki (pol.). katowickiebudynki.eu. [dostęp 2020-10-18].
  10. Studium... 2012 ↓, Załącznik I.9 29/36.
  11. Studium... 2012 ↓, Załącznik I.9 30/36.
  12. a b c OpenStreetMap. Mapa Podstawowa (pol.). www.openstreetmap.org. [dostęp 2020-10-18].
  13. Galeria Szyb Wilson: III ŚWIATOWY ZJAZD WILHELMINIOKÓW (pol.). szybwilson.org. [dostęp 2020-10-18].
  14. TOP 15 najciekawszych murali w Katowicach (pol.). katowice.naszemiasto.pl, 2019-11-07. [dostęp 2020-10-18].
  15. Studium... 2012 ↓, s. 75.
  16. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., Odjazdy. Katowice Szopienice Południowe. Rozkład jazdy ważny w dniach 30.08 – 07.11.2020. Aktualizacja wg stanu na 18.09.2020  (pol.).
  17. Zarząd Transportu Metropolitalnego: Rozkład jazdy ZTM (pol.). rj.metropoliaztm.pl. [dostęp 2020-10-18].
  18. PKM Jaworzno: Rozkład jazdy. Linia J. Rozkład jazdy ważny od: 18.10.2020 (pol.). www.pkm.jaworzno.pl. [dostęp 2020-10-18].
  19. MAKAR BAKALIE: Kontakt (pol.). www.makar.pl. [dostęp 2020-10-18].
  20. SIG: Katowice – Izolacje Techniczne (pol.). www.sig.pl. [dostęp 2020-10-18].
  21. POLIPLEX: O nas (pol.). poliplex.com.pl. [dostęp 2020-10-18].
  22. Horeca Service: Kontakt (pol.). horecaservice.pl. [dostęp 2020-10-18].
  23. DPS: Kontakt (pol.). dpsceilings.com. [dostęp 2020-10-18].
  24. Beijer Ref Polska: Kontakt (pol.). www.beijer.pl. [dostęp 2020-10-18].
  25. BONIMEX: Kontakt (pol.). www.bonimex.pl. [dostęp 2020-10-18].
  26. ALLCOMP: Kontakt (pol.). www.allcomp.pl. [dostęp 2020-10-18].
  27. Infamous Factory (pol.). infamousfactory.pl. [dostęp 2020-10-18].
  28. VIATECO: Kontakt (pol.). viateco.eu. [dostęp 2020-10-18].
  29. BOMA: Kontakt (pol.). www.boma.pl. [dostęp 2020-10-18].
  30. SKP AUTOEKSPRES: Kontakt (pol.). autoekspres.com.pl. [dostęp 2020-10-18].
  31. HART: Kontakt (pol.). www.hartphp.com.pl. [dostęp 2020-10-18].
  32. Tubes International: Kontakt (pol.). www.tubes-international.pl. [dostęp 2020-10-18].
  33. Metal Work Polska: Oddziały Metal Work - Polska (pol.). www.metalwork.pl. [dostęp 2020-10-18].
  34. TAURON Obsługa Klienta (pol.). www.tauron.pl. [dostęp 2020-10-18].
  35. Selgros: Hala Katowice (pol.). www.selgros.pl. [dostęp 2020-10-18].
  36. Lidl. Lista sklepów (pol.). www.lidl.pl. [dostęp 2020-10-18].
  37. Circle K Poland: CIRCLE K EXPRESS KATOWICE, LWOWSKA (pol.). www.circlek.pl. [dostęp 2020-10-18].
  38. Jednostka Ratowniczo – Gaśnicza nr 1: Kontakt (pol.). jrg1.strazpozarna.katowice.pl. [dostęp 2020-10-18].
  39. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Katowicach: Książka telefoniczna (pol.). www.mops.katowice.pl. [dostęp 2020-10-18].
  40. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Katowicach: Schronienie tymczasowe w noclegowniach i ogrzewalniach (pol.). www.mops.katowice.pl. [dostęp 2020-10-18].

Bibliografia | edytuj kod

  1. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego, Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja, Miasto Katowice, 2012  (pol.).
  2. LechL. Szaraniec LechL., Osady i osiedla Katowic, Katowice: Oficyna „Artur”, 1996, ISBN 83-905115-0-9 .
Historyczne dzielnice, osady i kolonie Katowic

Na podstawie artykułu: "Wilhelmina (Katowice)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy