Wiszowaci herbu Roch


Wiszowaci herbu Roch w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Herb Roch (Pierzchała, Pirzchała)

Wiszowaty (Wyszowaty, Wisowaty, dawn. Wÿszowaty IPA: [vijʃovaty]) – podlaska rodzina szlachecka herbu Roch (Pierzchała, Pirzchała), wywodząca się ze wsi Wyszowate (do lat 50. XX w. "Wiszowate") w dawnej ziemi bielskiej (dzisiaj powiat moniecki, par. Trzcianne).

Spis treści

Najstarsze zapiski historyczne | edytuj kod

Za najstarszą znaną wzmiankę o Wiszowatych z Podlasia, Ignacy Kapica Milewski uznał wpis do ksiąg ziemskich łomżyńskich z 1445 r., w którym występują: Stanisław, Jan, Mroczesław zwany Mroczkiem i Mrosław de Wiszowate[1]. W 1453 r. na rokach sądowych w Drohiczynie rozpatrywano sprawę z udziałem szlachcica Mikołaja Wiszowatego (Nicolaus Vythovyathy)[2]. Z 1459 r. pochodzi pierwsza wzmianka o Wiszowatym, który pełni szlachecki urząd: Piotr Wiszowaty pełni urząd sędziego ziemskiego w Goniądzu[3]. Na zjeździe generalnym w Wilnie, 19 października 1529 r. król Zygmunt I wyzwala szlachtę powiatu goniądzkiego "spod jurysdykcji i ucisku Radziwiłłów przywracając tym, którzy wywiedli swoje szlachectwo przywileje i wolności innej szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego służące". Wśród rodów szlacheckich objętych przywilejem królewskim występują Wiszowaci de villa Wiszowate[4]. W XVI w. w księgach ziemskich suraskich regularnie pojawiają się Wiszowaci ze wsi Wiszowate — pierwszy znany zapisek pochodzi z 1544 r. i wymienia: Mateusza syna Dobiesława, Marka i Wawrzyńca synów Jakuba, Andrzeja syna Stanisława oraz Mikołaja syna Jana — piszących się "de Wiszowate"[1]. Dnia 14 maja 1569 r. w grodzie bielskim szlachta ziemi bielskiej — wcześniej należącej do Wielkiego Księstwa Litewskiego, a w marcu inkorporowanej do Korony — składa Koronie przysięgę, co było istotnym elementem burzliwych wydarzeń, które doprowadziły do zawarcia Unii Lubelskiej[5].

Nazwisko | edytuj kod

Słowo „wisz” w językach starosłowiańskich oznaczało „sitowie"[6]. Teren podmokły, zarośnięty sitowiem do dzisiaj określa się na Mazowszu jako „wiszowaty". Takie może być źródło nazwy rodowych wsi — Wiszowate, czyli "miejsce zarośnięte sitowiem”. Przymiotnikiem „wiszowaty” określano także grube, podobne do zarośli i sitowia siano. Stąd powiedzenie „wiszowate siano”. Przymiotnika „wiszowaty, -ate” używano też w pokrewnych znaczeniach, np. określenie wąsów jako „wiszowate” oznaczało, że są to grube, zwisające wąsiska. Wyraz „zwisać” również pochodzi od wyrazu „wisz”[6]. Nazwisko Wiszowaty może więc być zarówno odprzymiotnikowe jak i odmiejscowe. Używany przez niektórych Wiszowatych dodatek "de Szumki" nawiązuje do dóbr, jakie w posagu wniosła Abrahamowi Wiszowatemu żona Marianna Szumkowska[7]. Pomimo sprzedaży Szumek już za życia Abrahama (II poł. XVI w.), dodatek "de Szumki" lub "z Szumek" był używany przez niektórych członków rodziny jeszcze w XVIII w.[8].

Na początku lat 90. XX wieku nazwisko Wiszowaty / Wiszowata nosiły w Polsce 1962 pełnoletnie osoby. Najwięcej w dawnym województwie białostockim (493 osoby), łomżyńskim (395 osób) i suwalskim (264 osoby)[9]. Ponad połowa współczesnych mieszkańców rodowego gniazda to Wiszowaci. Od wieków w użyciu są przydomki pozwalające odróżnić różne linie rodu oraz osoby noszące to samo imię i nazwisko. Do najstarszych przydomków Wiszowatych należą: Korpacz, Zubik, Kieleśko (Kieleszko, Czeleszko), Piaseczny, Szczęsny, Walendziak, Wicuś, Ignasiuk, Seweryniuk, Dioniziak, Grzegorczyk, Stefczyk, Zygmunciak.

Przedstawiciele rodziny | edytuj kod

Mowa Jasnie Wielmoznego [Wiktoryna] Wiszowatego, Miecznika y Posła Ziemi Łomżynskiey; Na Seymowey Sessyi w Izbie Senatorskiey Miana Dnia 2 Wrzesnia. Roku 1776. w Warszawie. Strona tytułowa.

XV w.

XVI w.

XVII w.

XVIII w.

XIX w.

  • Antoni i Nikodem Wiszowaci — powstańcy styczniowi, za udział w powstaniu skazani na konfiskatę majątków we wsi Bajki na Podlasiu

XX w.

Inne rody o tym nazwisku | edytuj kod

Na Mazowszu, w dawnej ziemi łomżyńskiej (powiat kolneński, gmina Grabowo), leży wieś Wiszowate, gniazdo szlacheckiej rodziny Wiszowatych herbu Awdaniec. Badania genetyczne dowiodły, że obie rodziny Wiszowatych łączy wyłącznie brzmienie nazwiska. Rodziny nie są ze sobą spokrewnione[13].

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c IgnacyI. Kapica-Milewski IgnacyI., Herbarz (dopełnienie Niesieckiego), Kraków 1870, s. 453 .
  2. Terr. Drohic. T. 10.247 p. 54 .
  3. TomaszT. Jaszczołt TomaszT., Napływ rycerstwa i szlachty na pogranicze mazowiecko-podlaskie w XV i pierwszej połowie XVI wieku (obszar dzisiejszego powiatu Wysokie Mazowieckie), w: Rody, rodziny Mazowsza i Podlasia. Źródła do badań genealogicznych, red. D.K. Rembiszewska, H. Krajewska, Łomża 2013 .
  4. WładysławW. Semkowicz WładysławW., Wywody szlachectwa w Polsce XIV - XVIII w., „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”, t. III, Lwów 1911–1912, s. 242-243 .
  5. Archiwum państwowe w Wilnie. Księga sądowa bielska z r. 1569, t. 9002, s. 353 - 380.
  6. a b AleksanderA. Brückner AleksanderA., Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993, s. 624-625 .
  7. a b KacperK. Niesiecki KacperK., Jan NepomucenJ.N. Bobrowicz Jan NepomucenJ.N., Herbarz Polski, t. IX, Lipsk 1842, s. 364 .
  8. W aktach przemyskiego sądu ziemskiego z 1782 roku figuruje Kajetan z Szumek Wiszowaty
  9. KazimierzK. Rymut KazimierzK. (red.), Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, Serwis heraldyczny Ośrodka Dokumentacji Wychodźstwa Polskiego w Pułtusku - www.herby.com.pl, 1994 [dostęp 2020-07-11] .
  10. JacekJ. Jędruch JacekJ., Constitutions, Elections, and Legislatures of Poland, 1493-1977: A Guide to Their History, University Press of America, 1982, s. 131 .
  11. Jan Daniel AndrzejJ.D.A. Janocki Jan Daniel AndrzejJ.D.A., Lexicon derer itztlebenden Gelehrten in Polen, t. t. 1, Breslau 1755, s. 156 .
  12. AntoniA. Prochaska AntoniA. (red.), Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego, t. 23: Lauda sejmikowe wiszeńskie, lwowskie, przemyskie i sanockie, 1731-1772., Lwów: Towarzystwo Naukowe we Lwowie, 1928, s. 623 .
  13. ŁukaszŁ. Lubicz-Łapiński ŁukaszŁ., Podlascy Pierzchałowie pod lupą Y-DNA, „"Verbum Nobile"” (19), 2015, 18 i n. .
Na podstawie artykułu: "Wiszowaci herbu Roch" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy