Wojciech Jacobson-Jedlina


Wojciech Jacobson-Jedlina w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Szkicowy portret Wojciecha Jacobsona-Jedliny autorstwa J. Makowskiego (1934).

Wojciech Jacobson-Jedlina (urodzony 14 kwietnia 1885 w Starogardzie, zmarł 9 października 1961 w Londynie) – major lekarz Wojska Polskiego II RP, kawaler Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się jako syn Gorgoniusza (1856-1919) i Pauliny Stanisławy z Koenigów[a] (1863-1925). Jego ojciec był doktoryzowanym chirurgiem, zasłużonym działaczem społeczno-narodowym na Kociewiu, obrońcą polskości walczącym z uciskiem germanizacyjnym[1][2]. Wojciech Jacobson-Jedlina ochrzczony został w parafii św. Mateusza w Starogardzie.

Uczęszczał do szkoły podstawowej w Starogardzie, a od 1894 r. do Gimnazjum Fryderykowskiego w tymże mieście. Po uzyskaniu matury (w maju 1905 r.) rozpoczął studia medyczne na uniwersytecie w Monachium (gdzie zaliczył dwa semestry), które kontynuował następnie na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu. W czasie swej edukacji w gimnazjum działał w Towarzystwie Tomasza Zana, a w okresie studiów był członkiem akademickiego Związku Młodzieży Polskiej „Zet” i Bratniej Pomocy. Razem z bratem Bohdanem przyczynili się do powstania biblioteki Grupy Narodowej[3]. W styczniu 1911 r. zaliczył egzamin państwowy i rozpoczął w Poznaniu praktyki w Zakładzie Patologii Instytutu Higieny, na Oddziale Wewnętrznym Szpitala Miejskiego oraz na Oddziale Wewnętrznym Szpitala Sióstr Miłosierdzia. Po zdaniu egzaminów i obronie rozprawy otrzymał w lutym 1912 roku (na uniwersytecie we Wrocławiu) tytuł doktora medycyny i chirurgii. Podjął wówczas pracę w szpitalu św. Józefa w Gnieźnie na stanowisku chirurga-ginekologa. W latach 1911–1914 prowadził również w tym mieście prywatną praktykę lekarską[4][5].

W marcu 1913 roku został mianowany podporucznikiem-lekarzem. Z początkiem sierpnia 1914 r. zmobilizowany do armii niemieckiej i przydzielony na stanowisko lekarza batalionowego w 49 Pułku Piechoty Pruskiej. Walczył na frontach zachodnim (pod Mons i Ypres) i, od końca 1914 roku, wschodnim (pod Łodzią, nad Bzurą i Rawką). Ranny w dniu 17 grudnia 1914 roku podczas służby, został następnie lekarzem oddziałów zapasowych[4]. Awansowany do rangi porucznika-lekarza w lipcu 1917. Po załamaniu się frontu został skierowany na teren Wielkopolski i pod koniec 1918 roku ponownie pełnił służbę na stanowisku lekarza w 49 Pułku Piechoty Pruskiej (6 Pomorski Pułk Piechoty Nr 49) stacjonującym w Gnieźnie, zajmując jednocześnie stanowisko lekarza garnizonowego w tym mieście[1][6].

W tym czasie nawiązał kontakt z Naczelną Radą Ludową[7]. Wziął udział w powstaniu wielkopolskim - współtworzył oddziały w Gnieźnie i przyczynił się do zajęcia tego miasta. Skutkiem udziału w powstaniu było uznanie go przez Niemców za zdrajcę i wyznaczenie za jego głowę nagrody w wysokości 20 tysięcy marek w złocie. Feldmarszałek Paul von Hindenburg skazał go trzykrotnie na karę śmierci, a w Kołobrzegu (będącym kwaterą feldmarszałka) spalono publicznie kukłę z nazwiskiem Jacobsona[8]. W trakcie powstania uczestniczył w zmaganiach pod Zdziechową, dowodził w bitwie pod Inowrocławiem i był twórcą planu obrony odcinka KcyniaPakość. Organizator powstańczej służby medyczno-sanitarnej, lekarz garnizonu Gniezno i (od 22 lutego 1919 r.) lekarz II batalionu 4 Pułku Strzelców Wielkopolskich[b], w którego szeregach wyruszył na wojnę polsko-bolszewicką[c]. Dekretem Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej z dnia 9 maja 1919 roku awansowano go do stopnia kapitana. Walczył na Froncie Litewsko-Białoruskim, a następnie służył jako lekarz w batalionie zapasowym 7 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Ranny w listopadzie 1919 roku. Kolejno pełnił służbę w Dowództwie Okręgu Generalnego Poznań, w Szpitalu Wojskowym w Gnieźnie i Departamencie Sanitarnym Ministerstwa Spraw Wojskowych. W sierpniu 1920 r. powrócił na front wojny polsko-bolszewickiej jako lekarz na pozycjach obronnych pod Radzyminem i lekarz na statkach sanitarnych na Wiśle. Pływał między innymi na statku „Łokietek”, transportując rannych do Tczewa. W jednym z rejsów statek ten wizytowany był przez nuncjusza apostolskiego Achille Rattiego - późniejszego papieża Piusa XI[9]. W okresie od września 1920 r. do kwietnia 1922 r. pełnił służbę w toruńskim Szpitalu Fortecznym, po czym przeniesiono go do 8 batalionu sanitarnego. W dniu 5 maja 1922 r. został zwolniony do rezerwy w randze majora-lekarza[1][4][5][6]. W roku 1923 jako major rezerwy korpusu oficerów sanitarnych zajmował 376. lokatę w swoim starszeństwie (z dnia 1 czerwca 1919 r.) w grupie lekarzy[10], a rok później była to już 280. lokata[11]. W tym okresie pozostawał oficerem rezerwowym 8 batalionu sanitarnego z Torunia[12][13].

Za swą działalność niepodległościową prowadzoną przed rokiem 1918 r., za udział w powstaniu wielkopolskim oraz udział w wojnie polsko-bolszewickiej, dekretem Wodza Naczelnego marszałka Józefa Piłsudskiego L. 11434.VM z dnia 3 lutego 1922 roku (opublikowanym w Dzienniku Personalnym Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z dnia 18 lutego 1922 roku), odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari[14][d].

W dwudziestoleciu międzywojennym mieszkał w Toruniu, gdzie prowadził praktykę lekarską w dziedzinie ginekologii i położnictwa. Pracował również jako chirurg w Szpitalu Diakonisek. Czynnie uczestniczył w życiu społecznym należąc do wielu organizacji, w tym do Związku Oficerów Rezerwy, Polskiego Związku Zachodniego, Bractwa Strzeleckiego w Toruniu, Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Związku Towarzystw Powstańców i Wojaków. Pełnił również funkcję prezesa Związku Powstańców Wielkopolskich - oddziału w Toruniu[4][5]. W roku 1934 zajmował 89. lokatę w swoim starszeństwie wśród majorów rezerwy korpusu oficerów sanitarnych (starszeństwo z dnia 1 czerwca 1919 r.)[15]. Znajdował się wówczas w ewidencji PKU Toruń i posiadał przydział do kadry zapasowej 8 Szpitala Okręgowego[16]. Za pracę w dziele odzyskania niepodległości dr Wojciech Jacobson-Jedlina został, na mocy zarządzenia prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego z dnia 16 marca 1937 roku, odznaczony Krzyżem Niepodległości.

Zmobilizowany z końcem sierpnia 1939 r. i przydzielony do kadry 8 Szpitala Okręgowego, sformował Szpital Polowy Nr 802/3 i objął w nim stanowisko zastępcy komendanta. W kampanii wrześniowej wziął udział na stanowisku lekarza jednego z batalionów Obrony Narodowej. W ramach Armii „Pomorze” walczył w korytarzu pomorskim, pod Sochaczewem i nad Bzurą, odznaczając się odwagą i bohaterstwem[17][18]. Dostał się do niemieckiej niewoli, w której został skierowany do punktu sanitarnego dla jeńców w Błoniu koło Warszawy. Tam objął dowództwo nad jenieckim szpitalem polowym, w którym leczył rannych i jednocześnie ułatwiał im ucieczki[19]. W tym czasie Niemcy, którzy nie zapomnieli mu udziału w powstaniu wielkopolskim, ponownie wydali na niego wyrok śmierci i ustanowili nagrodę za wydanie go. Dlatego też podczas pobytu w niewoli posługiwał się przybranym nazwiskiem[8]. Wobec groźby aresztowania przez Gestapo uciekł do Warszawy[e], skąd przez Lwów i Węgry dostał się do Francji[f]. Przyjęty do Wojska Polskiego, objął stanowisko komendanta Izby Chorych w obozie w Coёtquidan. Po upadku Francji przedostał się (w czerwcu 1940 r.) do Wielkiej Brytanii. Od sierpnia 1940 r. przetrzymywany w Stacji Zbornej Oficerów w Rothesay na wyspie Bute (pełniącej funkcję obozu izolacyjnego), w której piastował stanowisko lekarza. Na własną prośbę został urlopowany z Rothesay[g]. W okresie od maja do sierpnia 1944 r. zatrudniony w Victoria Hospital w Burnley. W sierpniu 1944 r. objął stanowisko lekarza w edynburskim Szpitalu Wojskowym. Po wojnie pozostał na emigracji. Pracował w General Hospital Willesden, Szpitalu Royal Navy w Greenwich oraz w Państwowej Służbie Zdrowia (National Health Service). Prowadził także praktykę lekarską (w ramach Państwowej Służby Zdrowia) w swoim gabinecie w Londynie. Działał w Związku Polskich Ziem Zachodnich w Wielkiej Brytanii. Zmarł w Londynie i tam też został pochowany na cmentarzu katolickim St. Maryʼs w Kensal Green[4][5].

Rodzina | edytuj kod

Wojciech Jacobson-Jedlina był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Lucyna Miecznikiewicz (1895-1937), z którą miał synów Zbigniewa (1914-1943) i Andrzeja - kanoniera w Obozie Zbornym Komendy Uzupełnień Nr 1 w Anglii (ur. 25.02.1919 w Gnieźnie, zm. 6.11.1943 w Wielkiej Brytanii i spoczywającego na cmentarzu w Morpeth). Drugą żoną została w 1930 roku Emilia Bojarska (urodzona w Jarosławiu dnia 24.09.1904 r., zmarła w Londynie w dniu 30.07.1962 r.). Z ich związku narodził się syn Wojciech Krzysztof (ur. 1929) - chemik i żeglarz. Z rodzeństwa Wojciecha Jacobsona-Jedliny wieku dojrzałego doczekał jedynie młodszy brat Bohdan (Bogdan)[3] - działacz niepodległościowy i adwokat, odznaczony Krzyżem Niepodległości (ur. 22.02.1889 w Starogardzie, zm. 12.06.1961).

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Według części źródeł nazwisko rodowe matki pisane było jako König.
  2. W książce pod redakcją Bogusława Polaka „Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945” podano, że został wówczas lekarzem IV batalionu 4 Pułku Strzelców Wielkopolskich.
  3. Po powstaniu wielkopolskim Wojciech Jacobson-Jedlina na pewien okres odkomenderowany został do służby sanitarnej tworzącego się w Inowrocławiu Dowództwa Okręgu Generalnego „Pomorze”.
  4. W tym czasie pozostawał oficerem Dowództwa Okręgu Wojskowego Toruń.
  5. W niemieckiej niewoli przebywał w okresie od 19 września do 8 listopada 1939 roku.
  6. Do Francji mjr Jacobson-Jedlina przedostał się razem z synami.
  7. Major Jacobson-Jedlina był urlopowany ze Stacji Zbornej Oficerów w Rothesay od połowy stycznia 1942 roku.
  8. Monitor Polski Nr 64 z 19 marca 1937 roku, poz. 94, str. 4 (https://mojeprawo.io/MP/1937/64/94).
  9. W książce pod redakcją Bogusława Polaka „Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945” podano, że Wojciech Jacobson-Jedlina odznaczony był Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Polak (red.) 1993 ↓, s. 77.
  2. Szwoch 1986 ↓, s. 65-66.
  3. a b Szwoch 1986 ↓, s. 66.
  4. a b c d e f g Jacobson-Jedlina Wojciech ↓.
  5. a b c d e Materiały Wojciecha Jedliny-Jacobsona ↓.
  6. a b c Łoza (red.) 1938 ↓, s. 278.
  7. Szwoch 1986 ↓, s. 67.
  8. a b Szwoch 1986 ↓, s. 66, 69.
  9. Szwoch 1986 ↓, s. 68.
  10. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1217.
  11. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1099.
  12. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1170.
  13. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1063.
  14. a b Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 2 z 18 II 1922, s. 101.
  15. Rocznik oficerski rezerw 1934 ↓, s. 214.
  16. Rocznik oficerski rezerw 1934 ↓, s. 786.
  17. Szwoch 1986 ↓, s. 69.
  18. Kumor 1967 ↓, s. 47.
  19. Kumor 1967 ↓, s. 47-48.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Wojciech Jacobson-Jedlina" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy