Wysoki Jesionik


Wysoki Jesionik w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wysoki Jesionik (cz. Hrubý Jeseník, niem. Altvatergebirge, także Hohes Gesenke) – według podziału fizycznogeograficznego profesorów: Jerzego Kondrackiego i Wojciecha Walczaka mezoregion wchodzący w skład Sudetów Wschodnich oraz pasma Jesioników (cz. Jeseníky) o powierzchni 523,35 km², średniej wysokości 887,6 m n.p.m., z najwyższym szczytem Pradziad (cz. Praděd) – 1491,3 m n.p.m., na którym znajduje się wieża telewizyjna Praděd o wysokości 145,5 m[1]. Znajduje się całkowicie w północno-wschodnich Czechach – na pograniczu Moraw i Śląska, w kraju ołomunieckim i morawsko-śląskim[1]. Graniczy od północnego zachodu z Górami Złotymi (cz. Rychlebské hory), od północy i północnego wschodu z Górami Opawskimi (cz. Zlatohorská vrchovina), od wschodu i południowego wschodu z Niskim Jesionikiem (cz. Nízký Jeseník) a od zachodu i południowego zachodu z Hanušovicką vrchoviną[1]. Ze względu na wysokość względną pasmo Wysokiego Jesionika zaliczamy do gór średnich, natomiast ze względu na sposób powstania do gór zrębowych.

Spis treści

Budowa geologiczna | edytuj kod

Pod względem geologicznym Wysoki Jesionik zalicza się do jednostki geologicznej: Sudetów Wschodnich (silesikum)[2]. Wyróżnia się tu: jednostkę Velkého Vrbna, jednostką Brannej, kopułę Keprníka i kopułę Desny[2]. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie gnejsów, różnych odmian łupków łyszczykowych, amfibolitów, kwarcytów, marmurów i in. Skrajnie wschodnia część zbudowana jest ze słabo zmetamorfizowanych skał osadowych należących do strefy śląsko-morawskiej[3] (formacja andelskohorska), głównie fyllitów, metamułowców, metałupków ilastych, podrzędnie piaskowców drobnoziarnistych[4].

Rzeźba terenu | edytuj kod

Wysoki Jesionik składa się z trzech części (mikroregionów) oddzielonych przełęczamiČervenohorskim sedlem oraz Videlskim sedlem[4][5]:

Szczyty | edytuj kod

 Osobny artykuł: Szczyty Wysokiego Jesionika. Wieża telewizyjna Praděd na szczycie góry Pradziad Skały na szczycie góry Keprník Widok na szczyt Velký Děd Widok ze stoku góry Mravenečník na szczyty gór Velký Jezerník i Malý Děd Szczytowe skalisko na górze Pecný Widok na górę Červená hora Widok na górę Medvědí vrch

W Wysokim Jesioniku znajduje się około 330 szczytów, w tym 131 o wysokości ponad 1000 m n.p.m.[6][7][8]:

Przełęcze | edytuj kod

Najwyżej położoną przełęczą w Wysokim Jesioniku jest przełęcz Sedlo u Petrových kamenů pomiędzy szczytami gór Vysoká hole i Petrovy kameny, natomiast drogową (szosową) Sedlo Barborka pomiędzy szczytami gór Pradziad i Petrovy kameny, o ograniczonym ruchu pojazdów mechanicznych.

Góra Vysoká hole z widoczną z lewej u góry najwyższą przełęczą pasma: Sedlo u Petrových kamenů Widok na przełęcz drogową (szosową): Červenohorské sedlo

Wody | edytuj kod

Głównym grzbietem Wysokiego Jesionika od Przełęczy Ramzovskiej po przełęcz Skřítek biegnie Wielki Europejski Dział Wodny pomiędzy zlewiskami Morza Bałtyckiego i Czarnego[1]. Część północno-wschodnią odwadniają Biała Głuchołaska (cz. Bělá) i Opawa (cz. Opava)[4]. Część południowo zachodnią Branná i Desná. Wszystkie one mają tu swoje źródła. Biała Głuchołaska jest dopływem Nysy Kłodzkiej (cz. Kladská Nisa), która, tak jak Opawa wpada do Odry. Branná i Desná są dopływami Morawy (cz. Morava), która wpada do Dunaju[6].

Na rzece Divoká Desná zbudowano zaporę, której zbiornik wodny jest dolnym zbiornikiem elektrowni szczytowo-pompowej Dlouhé Stráně. Górny zbiornik utworzono na górze Dlouhé stráně[6].

Natomiast w rezerwacie przyrody Vysoký vodopád na potoku Studený p. (1)[a], płynącym pomiędzy stokami gór Velký Jezerník i Malý Děd znajduje się największy w Wysokim Jesioniku wodospad o nazwie Vysoký vodopád.

Roślinność | edytuj kod

Roślinność na górze Keprnik w obszarze Narodowego rezerwatu przyrody Šerák–Keprník

Na obszarze Wysokiego Jesionika, z uwagi na jego wysokość, występują piętra roślinne, podobnie jak w Karkonoszach.

Piętro podgórskie zostało praktycznie w całości zamienione w łąki i pola uprawne, niewielkie płaty lasów zachowały się w dolinach rzek lub na bardziej stromych stokach.

Piętro regla dolnego dawniej stanowiły lasy mieszane, z przewagą buka, które zostały w większości zastąpione borami świerkowymi. Miejscami zachowały się fragmenty pierwotnego regla dolnego w postaci buczyn.

Piętro regla górnego stanowiły zwarte lasy świerkowe, obecnie w znacznej mierze zastąpione świerkami sadzonymi przez człowieka, często z odmian nizinnych, a więc niedostosowanych do tutejszych warunków. W pobliżu górnej granicy regla świerki przyjmują postać karłowatą, kształtowaną przez wiejące tu wiatry. Towarzyszą im gatunki typowo górskie, na przykład brzoza karpacka, wierzba śląska, czy jarzębina.

W najwyższym piętrze subalpejskim dominują gatunki zielne i porosty naskalne. Zresztą właśnie roślinność zielna i krzewiasta jest tu gatunkowo najbogatsza i wśród niej występuje najwięcej typowo górskich, chronionych, a czasem nawet endemicznych odmian.

Pierwotnie w Jesionikach nie występowało piętro kosodrzewiny. Szeroko na grzbiecie rozprzestrzenione łany kosodrzewiny są pozostałością gospodarki leśnej z przełomu XIX i XX w., kiedy to po zakończeniu wypasów na obszarze hal i lasów wysadzono tu setki tysięcy sadzonek tego krzewu.

Ochrona przyrody | edytuj kod

W 1969, w Jesionikach wydzielono obszar objęty ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (cz. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky), na którym w granicach Wysokiego Jesionika utworzono 4 Narodowe rezerwaty przyrody, 15 Rezerwatów przyrody i 2 Pomniki przyrody, w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt[6][4].

Narodowe rezerwaty przyrody | edytuj kod

Miejscowości | edytuj kod

Kolej linowa na trasie: RamzováŠerák

Bezpośrednio na obszarze Wysokiego Jesionika znajdują się następujące miejscowości[6][5]:

Turystyka | edytuj kod

W Wysokim Jesioniku istnieje możliwość korzystania z następujących form turystyki:

Jeden z drogowskazów w paśmie Wysokiego Jesionika na skrzyżowaniu szlaków (Nad Ovčárnou - stok góry Vysoká hole)
  • Turystyka piesza:
    • Szlaki turystyczne[9] oznakowane są czterema kolorami: - dalekobieżne, - główne, - lokalne, - krótkie, wytyczone na całym obszarze, różniące się długością (od kilku do kilkudziesięciu kilometrów) oraz trudnością (profilem). Oznaczone są charakterystycznymi drogowskazami: z podaniem na białej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości, oraz umieszczonymi poniżej białymi tabliczkami: z napisem PĚŠÍ TRASA KČT, strzałkami z kolorem szlaku i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, na szlakach umieszczono symbole koloru szlaku na słupkach lub pniach drzew. Niezależnie od tego zaleca się korzystanie z dostępnych map (podanych w bibliografii), smartfonowych aplikacji GPS lub szczegółowych wydruków obszaru np. ze stron Mapy.cz czy Maps.google.pl, szczególnie wtedy, gdy odbijamy od wytyczonych szlaków na ścieżki nieoznakowane[b];
    • Szlaki spacerowe. Parokilometrowe ścieżki o charakterze lokalnym oznakowane są czterema kolorami: , , , ;
    • Ścieżki dydaktyczne. Wytyczone w miejscach atrakcji krajobrazowych w celu ochrony przyrody i oznakowane następującym symbolem: [10] lub białymi tabliczkami z napisem NAUČNÁ STEZKA i umieszczonymi na nich zielonymi strzałkami z odległością do charakterystycznego punktu. Ponadto umieszczono przy ścieżkach specjalne tablice informacyjne o ich charakterystyce. Na trasach, w punktach charakterystycznych lub widokowych zlokalizowano tzw. stanowiska obserwacyjne (dydaktyczne),
  • Turystyka rowerowa. Szlaki rowerowe oznakowane są czterema kolorami: , , , [11] i oznaczone dwoma sposobami. Pierwszy sposób: prostokątnymi żółtymi tabliczkami z podaniem numeru trasy z naniesionym czarnym symbolem roweru i kierunkiem szlaku oraz drugi sposób: charakterystycznymi drogowskazami z podaniem na żółtej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości oraz umieszczonymi poniżej żółtymi tabliczkami: z napisem CYKLOTRASA KČT i numerem trasy, strzałkami z kolorem szlaku i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, przy szlakach umieszczono symbole koloru szlaku na słupkach lub pniach drzew. Przebiegają różnymi rodzajami dróg (szosa, droga utwardzona, droga szutrowa lub droga gruntowa). Szlaki różnią się trudnością (profilem). Nachylenia podjazdów (zjazdów) od kilku do kilkunastu procent,
  • Turystyka narciarska:
    • Narciarstwo zjazdowe. Większość tras zjazdowych[12] zlokalizowana jest w pobliżu ośrodków narciarskich. Trasy różnią się długością, nachyleniem i stopniem trudności. Oznaczone są tablicami w trzech kolorach (trasy trudne: - dla doświadczonych narciarzy, trasy średnie: - dla średniozaawansowanych i trasy łatwe: - dla początkujących). Trasy wyposażone są w wyciągi orczykowe lub krzesełkowe, niektóre po zmroku są oświetlone;
    • Narciarstwo biegowe. Trasy narciarstwa biegowego[13] oznakowane trzema kolorami: , , i oznaczone dwoma sposobami. Pierwszy sposób: charakterystycznymi drogowskazami z podaniem na pomarańczowej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości oraz umieszczonymi poniżej pomarańczowymi tabliczkami: z napisem BĚŽKAŘSKÁ TRASA KČT, strzałkami z kolorem trasy i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, na trasach umieszczono symbole koloru trasy na słupkach lub pniach drzew. Drugi sposób: pomarańczowymi strzałkami z napisem LYŽAŘSKÁ TRASA oraz dodatkowym napisem Jeseníky na grocie strzałki. Dodatkowo na drogowskazach szlaków turystycznych oraz rowerowych umieszczone są kwadratowe znaczki koloru pomarańczowego z naniesionym czarnym emblematem sylwetki narciarza biegowego. Trasy narciarstwa biegowego zlokalizowane są również wzdłuż szlaków pieszych lub rowerowych,
  • Inna. Poza wymienionymi turyści mogą korzystać w Wysokim Jesioniku z wielu innych form turystyki, m.in. motocyklowej, konnej czy sportowej (lotnie, paralotnie).

Schroniska i hotele górskie | edytuj kod

Schronisko Švýcárna Hotel Ovčárna

W Masywie Pradziada i Wysokiej Holi są hotele i schroniska turystyczne:

W Masywie Keprníka znajduje się tylko jedno czynne schronisko na górze Šerák: Chata Jiřího oraz na przełęczy Červenohorské sedlo hotel górski Červenohorské Sedlo z bazą pensjonatów.

Natomiast w rejonie Vřesovej studánki znajdują się pozostałości schroniska, poniżej którego znajduje się obecnie kapliczka, gdzie według tradycji płynie cudowna woda. Podobne pozostałości schroniska można spotkać również koło skrzyżowania Alfrédka[6].

W miejscowościach zlokalizowane są wyłącznie pensjonaty i hotele[14].

Poza tym w górach znajduje się kilkadziesiąt chat rozsianych na ich stokach, jednak nie mają one charakteru typowych schronisk[15].

Miejsca pielgrzymkowe | edytuj kod

Ołtarz przed jaskinią z figurą Matki Bożej nad źródłem Mariin pramen

W Wysokim Jesioniku jest kilka miejsc pielgrzymkowych, gdzie na niektórych z nich (w niektóre dni) sprawowana jest polowa msza święta. Najważniejsze z nich to:

Uwagi | edytuj kod

  1. Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie potoku Studený p. (2), płynącym ze stoku góry Dlouhé stráně.
  2. Niektóre ścieżki poza szlakami turystycznymi oznakowane są dwoma poziomymi białymi paskami widocznymi na pniach drzew (dla orientacji i zachowania kierunku marszu).

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d HRUBÝ JESENÍK (cz.). geomorfologicka-ceskoslovenska.bluefile.cz. [dostęp 2019-04-19].
  2. a b Cymerman 1998 ↓.
  3. Żelaźniewicz 2011 ↓, s. 12, 20.
  4. a b c d Otakar Brandos: Jeseníky - turistika a přírodní poměry (cz.). treking.cz, 2007-03-21. [dostęp 2019-04-19].
  5. a b tisicovky.cz ↓.
  6. a b c d e f Hrubý Jeseník. mapy.cz ↓.
  7. Jeseníky sever ↓.
  8. Jeseníky jih ↓.
  9. Trasy turystyczne (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  10. Ścieżki naukowe (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  11. Trasy rowerowe (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  12. Nartostrady (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  13. Trasy biegowe (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  14. Noclegi. jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  15. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách (cz.). lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2019-04-19].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (łańcuch górski):
Na podstawie artykułu: "Wysoki Jesionik" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy