Zabytki Sanoka


Zabytki Sanoka w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zabytki Sanoka

Tablica informacyjna o obiekcie zabytkowym na kamienicy przy ul. 3 Maja 7

Spis treści

Stan aktualny | edytuj kod

Rejestr zabytków | edytuj kod

Lista zabytków nieruchomych z terenu miasta Sanoka wpisanych do rejestru przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków[1][2]:

Gminna ewidencja zabytków | edytuj kod

Do gminnej ewidencji zabytków w Sanoku zostały wpisane obiekty nieruchome[3]. Spis obiektów określiło zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015, zmieniające założenie w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków miasta Sanoka nr 79/2014 z 16 maja 2014[4].

Lista obiektów wpisanych do gminnej ewidencji zabytków miasta Sanoka, opublikowana w 2015[5] (obiekty w poniższym spisie zostały uszeregowany wedle alfabetycznej kolejności nazwy ulicy; osobno ujęto cmentarze).

Cmentarz Centralny | edytuj kod

Na obszarze Cmentarza Centralnego w Sanoku znajdują się nagrobki podlegające ochronie prawnej[6]. Pierwotnie, wobec braku miejscowego konserwatora zabytków, w 1978 grupa miejska w składzie Edward Zając (dyrektor Muzeum Historycznego w Sanoku), Barbara Bandurka (plastyk miejski) i Krystyna Kilar (przewodnik muzealny) po inwentaryzacji wskazała łącznie 43 nagrobki (5 w części „Matejki Stary” i 38 w części „Rymanowski Stary”) uznając je za posiadające wartość historyczną i zaproponowała ich zachowanie[7]. Ustalono łączną liczbę 64 obiektów zabytków, w tym w części „Rymanowski Stary” 16 oraz w części „Matejki Stary” i w jej bezpośrednim obrębie 48[8].

Część Matejki Stary
  • Grobowiec Mateusza (1814–1886) i Karoliny (1830–1901) Beksińskich
  • Nagrobek Balbiny Germak (zm. 1949)
  • Nagrobek Jana (1850-1936) i Marii (1851-1930) Germaków
  • Nagrobek Feliksa Gieli (1859–1936)
  • Nagrobek Grzegorza Chanulaka (1807-1886)
  • Nagrobek Heinrichów (Józefa Drozd 1838-1889), bracia: Juliusz Heinrich (1836-1884), Kornel Heinrich (1833-1888)
  • Grobowiec rodziny Kawskich: Marian (1876–1932), Czesława, z d. Nemetz (1880-1976), Jadwiga Rudy (1910-1994); symbolicznie wymieniona Lolusia Kawska (1907-1908)
  • Nagrobek rodziny Konieczków: Wincenty (1852-1888), Teodozja (1861-1943), Seweryna Keller, z d. Konieczko (1883-1951), Stanisława (1881-1971), Maria Keller (1909-2003), Apolonia Ostoja Świerczyńska (1829-1917)
  • Grobowiec rodziny Löwy: Anna (1847-1912), Józef (1841-1917), Franciszek (1890-1968), Halina
  • Nagrobek Władysława Niedżwieckiego (1848-1857)
  • Grobowiec rodziny Pollaków: Karol (1818-1880)
  • Grobowiec rodziny Suszków: Michał Nuncjusz (1916-1939), Cyprian (1922-1945), Stanisława (1887-1954), Michał (1860-1960)
  • Nagrobek Amalii Celestyny Świtalskiej (1840-1882)
  • Nagrobek Maryana Truszkowskiego (1879-1890)
  • oraz dwa niezidentyfikowane, z XIX wieku
Część Rymanowski Stary

Stan przeszły | edytuj kod

W połowie 1895 konserwatorami na obwód sanocki zostali mianowani książę dr Andrzej Lubomirski we Lwowie (w sekcji I dla przedmiotów z czasów przedhistorycznych i starożytnej sztuki klasycznej), hr. Jan Szeptycki w Przyłbicach (w sekcji II dla zabytków sztuki średniowiecznej), prof. dr Bolesław Ulanowski w Krakowie (w sekcji III dla archiwaliów)[9].

W okresie PRL zostało utworzone stanowisko Powiatowego Konserwatora Zabytków w Sanoku w 1966, po czym ujęto w spisie zabytków 166 obiektów na obszarze powiatu sanockiego i 70 w powiecie leskim, a przed 1970 liczba obiektów w obu powiatach łącznie wynosiła ok. 400[10][11].

Stan od 1972 roku | edytuj kod

W wyniku weryfikacji rejestru zabytków architektury na obszarze regionu i wprowadzeniu do spisu obiektów dotychczas pominiętych, został uaktualniony rejestr zabytków dla Sanoka w jego nowych granicach administracyjnych (obejmujący także dzielnice/osiedla: Dąbrówka, Olchowce, Zahutyń, Dolina, Zagórz[12]), ważny od maja 1972[13]. Tenże wykaz zabytków Sanoka obejmował 61 obiekty, nie licząc Parku Etnograficznego Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku (potraktowany jako zwarty zespół wyjątkowej wartości)[14]:

Wynikiem działań Komisji Opieki nad Zabytkami, powstałej przy oddziale PTTK w Sanoku, w 1978 umieszczono na fasadzie kilku budynków tablice informujące o zabytkowym charakterze tychże obiektów: dom mansjonarski, kościół farny, kościół franciszkanów, cerkiew Świętej Trójcy, przy zajazd przy ul. R. Traugutta, budynek przy ul. T. Lenartowicza, kamienica przy ul. K. Wielkiego 6, kamienica przy ul. 3 Maja 7, Rynek (zbiorowa informacja o zabudowie kamieniczek), Willa Zaleskich – na ostatnim budynku tablica nie zachowała się (inicjatorką akcji była Mieczysława Czopor, a za treść tablic odpowiadali Wojciech Salwa i Stefan Stefański)[15].

Obiekty nieistniejące | edytuj kod

Niektóre z obiektów wpisanych do wojewódzkiego rejestru zabytków uległy likwidacji:

Obiekty przeniesione | edytuj kod

Na terenie Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku znajdują się obiekty zabytkowe przeniesione z innych miejsc[21]:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 139-140. [dostęp 2015-07-18].
  2. Informacje udostępnione przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Przemyślu, Delegatura w Krośnie: Zabytki architektury miasta Sanoka wpisane do rejestru zabytków.
  3. Burmistrz miasta Sanok. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w dzielnicy Śródmieście m. Sanoka o nazwie „Śródmieście – II”. Edycja do wyłożenia do publicznego wglądu. bip.um.sanok.pl, Luty 2014. s. 8. [dostęp 2015-07-18].
  4. Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. [dostęp 2016-10-20].
  5. Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 1-4. [dostęp 2016-10-20].
  6. Informacje udostępnione przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Przemyślu, Delegatura w Krośnie: Cmentarze zabytkowe miasta Sanoka wpisane do rejestru zabytków.
  7. ces. Kto pokocha bezskrzydłe anioły?. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 26 (155) z 10-20 września 1979. Sanocka Fabryka Autobusów
  8. Zabytkowe nagrobki (pol.). starecmentarze.sanok.pl. [dostęp 2015-07-18].
  9. Kronika. Wiadomości osobiste. „Gazeta Sanocka”, s. 2, Nr 12 z 9 czerwca 1895. 
  10. Artur Bata. Sprawozdanie z działalności Powiatowego Konserwatora Zabytków w Sanoku za lata 1969–1970. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 13, s. 51, 1971. 
  11. Artur Bata. Sprawozdanie z działalności Powiatowego Konserwatora Zabytków w Sanoku za rok 1971. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 15, s. 64-65, 1972. 
  12. Dz.U. 1972 nr 43 poz. 274. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 1972 r. w sprawie zmiany granic miasta Sanoka w województwie rzeszowskim.. isap.sejm.gov.pl. [dostęp 2016-10-19].
  13. Artur Bata. Działalność Powiatowego Konserwatora Zabytków w Sanoku w 1972 r.. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 17-18, s. 90-91, 1973. 
  14. Artur Bata. Działalność Powiatowego Konserwatora Zabytków w Sanoku w 1972 r.. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 17-18, s. 91-92, 1973. 
  15. Krzysztof Prajzner. Pamiątkowa tablica znów na fasadzie budynku. „Tygodnik Sanocki”. Nr 12 (1315), s. 4, 24 marca 2017. 
  16. Stanisław Kawski: Rola polskich aptek w działalności ruchu oporu 1939-1945. W: Andrzej Brygidyn, Magdalena Brygidyn-Paszkiewicz: Wspomnienia i relacje żołnierzy Sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: 2012, s. 131. ISBN 978-83-903080-5-0.
  17. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 384-285. ISBN 978-83-60380-26-0.
  18. Artur Bata. Działalność Powiatowego Konserwatora Zabytków w Sanoku w 1972 r.. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 17-18, s. 90, 1973. 
  19. Adam Bielański. Rozwalić zabytki?. „Nowiny”, s. 4, Nr 248 z 30-31 października 1976. 
  20. Wiesław Koszela. Ranga zabytku przeciw randze potrzeb. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 21-22 (66-67) z 15-30 listopada 1976. Sanocka Fabryka Autobusów
  21. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 1, 2, 6, 9, 10, 33, 50, 51, 54, 136, 140, 143. [dostęp 2015-07-18].
  22. Inga Sapetowa. Ochrona zabytków budownictwa ludowego w województwie rzeszowskim w XXV-leciu PRL. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 10, s. 52, 1969. Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku
Na podstawie artykułu: "Zabytki Sanoka" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy