Zawoja


Na mapach: 49°39′40″N 19°33′36″E/49,661111 19,560000

Zawoja w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zawoja – najdłuższa[2] wieś w Polsce. Położona jest w województwie małopolskim, w powiecie suskim, w gminie Zawoja[3][4], na południu kraju przy granicy ze Słowacją. Jest siedzibą gminy, Babiogórskiego Parku Narodowego i jedną z głównych osad Górali Babiogórców[5].

Miejscowość letniskowa i turystyczna będąca punktem wypadowym na Babią Górę, pasmo Policy i Jałowca.

W 2021 miała 7471 mieszkańców.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Położona jest u stóp Babiej Góry (1725 m), w dolinie rzeki Skawica oraz na stokach pasm górskich zaliczanych do dwóch regionów geograficznych: do Beskidu Żywieckiego (Pasmo Babiogórskie) i Beskidu Makowskiego (Pasmo Przedbabiogórskie czyli Jałowieckie)[6].

Podział | edytuj kod

Zawoja jest najdłuższą (ok. 18 km) i największą (100,78 km²[5]) wsią w Polsce[2][7].

W obrębie wsi Zawoja istnieje 6 sołectw: Zawoja Górna, Zawoja Centrum, Zawoja Przysłop, Zawoja Dolna, Zawoja Mosorne, Zawoja Wełcza[8].

Części wsi | edytuj kod

 Zobacz więcej w artykule Zawoja (gmina), w sekcji Jednostki pomocnicze.

Historia | edytuj kod

Zawoja i leżąca niżej Skawica, której część początkowo stanowiła, leżą w dolinie rzeki Skawicy niosącej wody spod Babiej Góry do Skawy. Pierwsze wzmianki o Skawicy jako o wsi pochodzą sprzed 1593, a w 1646 w dokumentach występuje wzmianka o nowozałożonej Zawoje[9]. Nazwa wsi wywodzi się od wołoskiego słowa zavoi i oznacza „las nad rzeką”[10] (por. Zăvoi).

Dzisiejsze tereny Skawicy i Zawoi stanowiły część starostwa lanckorońskiego i pozostały we władaniu kolejnych dzierżawców królewszczyzny. Po pierwszym rozbiorze królewszczyznę przejął skarb austriacki, który w 1839 sprzedał ją hrabiemu Filipowi Saint-Genois d’Aneancourt[9].

W 1847 okolicę nawiedził głód, który doprowadził do powstania ogniska tyfusu i cholery.

W 1878 Habsburgowie żywieccy wykupili Zawoję od Maurycego, syna hrabiego[5], a po odzyskaniu niepodległości przez Polskę przekazali ją w 1924 Akademii Umiejętności. Od 1928 staraniem Komisji Klimatycznej miejscowość zaczęła nabierać charakteru letniskowego[9].

W ramach eksploatacja lasów górskich w XIX wieku w Zawoi Wilcznej powstała fabryka zapałek i tartak parowy[9].

W 1954 utworzono Babiogórski Park Narodowy, którego siedzibę zlokalizowano w Zawoi Markowej.

2 kwietnia 1969 na północnym stoku Policy rozbił się samolot An-24 PLL LOT. W katastrofie zginęły 53 osoby (47 pasażerów i 6 członków załogi). Nikt się nie ocalał. Zdarzenie upamiętnia pomnik na szczycie góry wystawiony w 40. jego rocznicę[11].

W latach 1945–1991 funkcjonowała w Zawoi strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza. 16 maja 1991 strażnicę przejęła Straż Graniczna.

W latach 1975–1998 Zawoja należała administracyjnie do województwa bielskiego.

Turystyka | edytuj kod

W Zawoi znajduje się wiele stacji narciarskich. Największą popularnością odznacza się ośrodek narciarski Mosorny Groń z koleją linową z czteroosobowymi krzesełkami wraz z trasą narciarską, posiadającą licencję FIS na rozgrywanie krajowych i międzynarodowych zawodów narciarskich.

Piesze szlaki turystyczne
Zawoja Dolna – Zawoja PrzysłopSucha Beskidzka dw. PKP Zawoja Centrum – Przełęcz PrzysłopZawoja PrzysłopSucha Beskidzka dw. PKP Stryszawa Górna – SiwcówkaPrzełęcz Kolędówki – Zawoja Centrum – Przełęcz KucałowaChorążowa Zawoja Mosorne – dojście do pod Mosornym Groniem – dojście do jw. Zawoja Wilczna – Mosorny GrońCyl Hali Śmietanowej Zawoja WełczaJałowiecPrzełęcz CichaLachowice Zawoja Wełcza – Zawoja Składy Zawoja Widły – Zawoja Składy – Zawoja CzatożaMarkowe SzczawinyPerć AkademikówBabia Góra Przełęcz Jałowiecka – Zawoja CzatożaMagurka – przełęcz pod Małą MędralowąKrzyżówkiKorbielówPrzełęcz Glinne Zawoja Widły – Zawoja Składy – Zawoja MarkowaMarkowe Szczawiny Zawoja Czatoża – Zawoja MarkowaStary Groń – Zawoja PolicznePrzełęcz Krowiarki Zawoja Wilczna – Markowe Szczawiny

Atrakcje turystyczne | edytuj kod

Kościół w Zawoi
  • Kościół Świętego Klemensa w Zawoi z roku 1888 – powstał w miejsce małego kościoła. Zbudowano go na planie krzyża. Sufit i chór wspierają żelazne słupy. Na kościele znajdują się trzy wieże, z których najwyższa pełni rolę dzwonnicy. Polichromię w kościele wykonało w 1930 roku dwóch artystów krakowskich: Zygmunt Milli i Marian Arczyński. Ołtarze wykonane są w stylu renesansowym poza barokowym ołtarzem Matki Boskiej[10].

Gospodarka | edytuj kod

W Zawoi znajdują się liczne stolarnie.

Ludzie związani z Zawoją | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Zawoją.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1598 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
  2. a b Turystyczne rekordy Polski (pol.). wp.pl. [dostęp 2018-09-16].
  3. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. a b c O gminie - Zawoja.pl (pol.). Zawoja.pl. [dostęp 2021-05-07].
  6. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  7. Zawoja, największa wieś w Polsce, leży u stóp: Pytania i odpowiedzi - MILIONERZY 7.02.2018 (pol.). pomorska.pl. [dostęp 2018-09-16].
  8. Uchwała Nr XIII/97/2011 Rady Gminy Zawoja z dnia 25 października 2011 r. ws. uchwalenia Statutów Sołectw Gminy Zawoja (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2011 r. Nr 586, poz. 6781)
  9. a b c d Historia – Urząd Gminy Zawoja (pol.). [dostęp 2021-05-07].
  10. a b Na podstawie tablicy informacyjnej znajdującej się w przedsionku kościoła w Zawoi
  11. BCK w Zawoi: Odsłonięcie pomnika na Policy (pol.). [dostęp 2021-05-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-14)].


Linki zewnętrzne | edytuj kod

Gmina Zawoja

Kontrola autorytatywna (wieś w Polsce):
Na podstawie artykułu: "Zawoja" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy