Zegar


Zegar w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Zegar na ratuszu w Kłodzku Zegar astronomiczny we Wrocławiu Ankeruhr w Wiedniu Orloj w Pradze Zegar słoneczny Mechanizm zegara na Bramie Krakowskiej w Lublinie Zegarek kieszonkowy Zegarek naręczny Pierwszy zegarek synchronizowany falami radiowymi, Junghans mega (analog)

Zegarprzyrząd do ciągłego pomiaru czasu.

Ze względu na rozmiary i umiejscowienie czasomierze dzieli się na trzy grupy[1]:

1. Zegary wielkie

  • wieżowe
  • uliczne
  • dworcowe

2. Zegary

  • astronomiczne
  • domowe
  • pojazdowe

3. Zegarki

  • kieszonkowe
  • naręczne
  • pierścionkowe i zdobnicze
  • smartwatch.

Zegary można podzielić na wykorzystujące do wskazań tarczę i wskazówki oraz np. symbole faz księżyca oraz cyfrowe – wykorzystujące do wskazań wyświetlacze ciekłokrystaliczne lub diodowe.

W zegarach powszechnego użytku wskazania obejmują najczęściej godziny, minuty i sekundy. W niektórych zegarach i zegarkach stosowany jest także system kalendarzowy do wskazywania dni tygodnia, dat, faz Księżyca itp. W zegarach specjalistycznych stosuje się mechanizmy wskazywania i rejestracji czasu z dokładnością do ułamków sekundy.

Spis treści

Rodzaje zegarów | edytuj kod

Ze względu na metodę pomiaru czasu można podzielić zegary na

Podział ze względu na sposób wskazywania czasu:

  • tarczowy
    • tarcza 12-godzinowa wskazówkowa, ewentualnie z sekundnikiem, rzadziej 24-godzinowa
    • wielotarczowa o zmiennym układzie różnych elementów
  • diodowy (wyświetlacz z diodami LED)
  • ciekłokrystaliczny (wyświetlacz ciekłokrystaliczny)
  • kartkowy (posiada zazwyczaj plastikowe kartki, stosowany jest czasem np. na dworcach)
  • projekcyjny (mały projektor wyświetla czas np. na ścianie lub suficie)
  • dźwiękowy (po naciśnięciu przycisku godzina oznajmiana jest przez system dźwięków repetiera lub wypowiadana z głośnika)
  • dotykowy (np. naręczny zegarek wskazówkowy dla niewidomych)

Zastosowanie | edytuj kod

Zegary wykorzystywane są do mierzenia i wskazywania czasu w różnych celach:

Budowa | edytuj kod

Podstawowa budowa zegara obejmuje cztery zasadnicze segmenty:

  • źródła napędu (np. bateria wraz z silnikiem, sprężyna, obciążniki) powodujące działanie zegara
  • regulatory chodu (np. wahadło, balans, generator kwarcowy) wywołujące okresowe impulsy
  • liczniki cykli (przekładnie zębate, sumator) zliczające impulsy regulatora.
  • wskaźniki i sygnalizatory (np. wyświetlacze, wskazówki: godzinowa, minutowa i sekundowa; gongi i pozytywki) przekazujące użytkownikowi informacje o upływie czasu.

Kalendarium | edytuj kod

Kalendarium rozwoju zegarów[2]:

  • zegar słoneczny
  • 2700 p.n.e. – zegar wodny i piaskowy (klepsydra)
  • 1500 p.n.e. – W Heliopolis powstają tzw. iglice Kleopatry
  • 630 p.n.e. – W Asyrii zbudowano publiczne zegary wodne
  • 380 p.n.e. – Platon zbudował zegar wodny z budzikiem
  • 50 p.n.e. – w Rzymie użyto greckich obelisków jako zegary słoneczne
  • 724 – zegar mechaniczny Liang LingzanChiny
  • 1090 – astronomiczny zegar wodnomechaniczny Su Songa – Chiny
  • XIV wiek – znane były mechaniczne zegary wieżowe[3]
  • połowa XIV wieku – większość liczących się miast w Europie miała zegary mechaniczne[4]
  • 1364 – data wydania pierwszego szczegółowego opisu mechanizmu zegarowego autorstwa Giovanni da Dondi
  • 1425 – zbudowano udoskonalony zegar słoneczny (ze wskazówką równoległą do osi Ziemi)
  • 1450 – wynaleziono zegar z napędem sprężynowym
  • 1510 – zegarek kieszonkowyPeter Henlein
  • 1657 – zegar wahadłowyCh. Huygens, A. A. Kochański
  • 1676 – wskazówka minutowa – Daniel Quare, R. Hooke wynalazł wychwyt hakowy do zegarów wahadłowych
  • 1680 – wskazówka sekundowa
  • 1695 – wychwyt cylindrowy – T.Tompion
  • 1704 – zastosowanie pierwszych „kamieni zegarkowych” – N. Fatio
  • 1715 – kotwicowy wychwyt spoczynkowy – G. Graham
  • 1722 – zastosował wychwyt kotwicowy do balansu – J. Hautefeuilles
  • 1726 – wahadło z kompensacją temperaturową – J. Harrison
  • 1730 – pierwszy zegar z kukułką
  • 1748 – wychwyt chronometrowy – P. Le Roy
  • 1755 – ulepszenie swobodnego wychwytu kotwicowego – T. Mudge
  • 1756 – zegarek kieszonkowy z naciągiem automatycznym
  • 1761 – chronometr okrętowyJohn Harrison, zegar astronomiczny wskazujący m.in. ruchy planet i ich satelitów – M. Hahn
  • 1810 – zegarek naręcznyBreguet (zegarki)
  • 1824 – w Genewie powstała pierwsza szkoła zegarmistrzowska
  • 1825 – ulepszono wychwyt kotwicowy swobodny – G. A. Leschot
  • 1839 – założenie w Genewie pierwszej fabryki zegarków – A. Patek i F. Czapek
  • 1842 – pierwsze zegarki nakręcane koronką zamiast kluczykiem
  • 1850 – zastosowanie sprężyny balansowej z tzw. krzywą końcową – A.L. Breguet
  • ok. 1860 – zegar elektromagnetycznyMatthias Hipp
  • 1905 – w USA po raz pierwszy nadano radiowy sygnał czasu
  • 1923 – zegarek naręczny z naciągiem automatycznym
  • 1927 – zegar kwarcowy
  • 1949 – zegar atomowy
  • 1957 – produkcja zegarków naręcznych z regulatorem kamertonowym
  • 1973 – zegarki kwarcowe z ciekłokrystalicznym urządzeniem wskazującym
  • 2011 – zegar pulsarowy

Historia | edytuj kod

W okolicach 1000 roku, późniejszy papież Sylwester II, zbudował w Magdeburgu, pierwszy zegar z obciążnikiem i mechanizmem bicia[2]. Wzorem tej budowli, rozpowszechniły się w XIV wieku zegary wieżowe. Pierwsze tego typu zegary, nie posiadały tarcz i wskazówek, a czas sygnalizowało bicie dzwonu. Zegary wieżowe powstały we Włoszech (Mediolan 1335 rok[5], Padwa 1344 rok[6]) i Polsce (Kraków 1364 rok[7], Wrocław 1368 rok[8], Toruń 1385 rok[9]), wcześniej niż we Francji (Paryż 1370 rok[10]) i Rosji (Moskwa 1404 rok[11]).

W roku 1510, niemiecki ślusarz Peter Henlein, skonstruował pierwszy przenośny zegarek, stosując przy jego mechanizmie małą sprężynę do napędu. Ten rodzaj zegarka stał się wzorem w całej Europie, a szczególne upodobanie odnalazł w Genewie. Do wolnego miasta jakim była Genewa, wiódł szlak dla ludzi którzy z Francji i Niemiec szukali azylu przed prześladowaniami religijnymi. Również pojawiło się tam wielu konstruktorów zegarków. W 1686 r. w Genewie pracowało niespełna 700 zegarmistrzów, a w końcu XVIII w. dziedzina ta dawała już utrzymanie 6 tys. ludzi.

W roku 1637 Galileusz odkrył ruch wahadłowy[12]. Stwierdził, że okres wahań wahadła jest niezmienny. Spostrzeżenie to natchnęło go do dalszych badań nad wahadłami o różnych długościach. W wyniku doświadczeń Galileusz ustalił drugie prawo „czas trwania wahań zależy od długości wahadła”, czyli im wahadło jest dłuższe, tym dłuższy jest okres wahań[13].”

W 1657 roku Christian Huygens dokonał zbudowania pierwszego dokładnego zegara wahadłowego, na podstawie swojej teorii wahadła[14]. Wprowadził do niego spiralny włos, co skutkowało wzrostem dokładności chodu i w przyszłości wprowadzenia wskazówki minutowej.

Przez sto następnych lat powstało wiele dzieł sztuki zegarmistrzowskiej. Wśród nich był zegar z wychwytem kotwicowym, uznany za najważniejszy wynalazek w zegarmistrzostwie od czasu wynalezienia włosa. Do tej pory osie przekładni zegarowej pracowały w metalowych łożyskach, co wpływało na zużycie części i utratę dokładności. Zegarmistrz Fatio wpadł na pomysł zastosowania rubinu jako łożyska, zarówno na końcu czopa, jak i w otworze płyty. Wprowadzony również został do użytku i produkcji zegarek automatyczny. Był on w stanie sam się nakręcać przez specjalny system ochrony przed wstrząsami. Zastosowano w nim tourbillon, czyli urządzenie obiegowe wychwytu mające kompensować wpływ grawitacji.

Nie znana jest data pojawienia się pierwszego zegarka na rękę. Istnieje informacja, że w roku 1810, Breguet skonstruował zegarek na rękę dla królowej Neapolu i posiadał on numer 2639[15]. Patek Philippe skonstruował zegarek o średnicy 8,46 mm, na słynną wystawę w Crystal Palace w Londynie, która odbyła się w roku 1868[16]. W roku 1886 Girard Perregaux otrzymał zamówienie na zegarki dla oficerów Cesarskiej Floty Wojennej Niemiec[17]. Rozwój techniki pozwalał na zmniejszenie rozmiarów zegarków, a także ich rozpowszechnienie. Powstały pierwsze zegarki naręczne, które rozprzestrzenią się dopiero na początku XX wieku. Pierwsze zakłady zajmujące się wyrobem zegarków i ich mechanizmów, wybierają Szwajcarię na miejsce swojej siedziby.

Przypisy | edytuj kod

  1. W. Podwapiński, Zegarmistrzostwo, cz. 6 Zegary i zegarki, s. 25.
  2. a b Kalendarium zegarkowe | Klub Miłośników Zegarów i Zegarków, KMZiZ [dostęp 2017-02-24]  (pol.).
  3. W. Podwapiński, Zegarmistrzostwo, cz. 5 Zegary wieżowe.
  4. TVP Astronarium, odc. 19 Czas.
  5. Karen ElaineK.E. Smyth Karen ElaineK.E., Imaginings of Time in Lydgate and Hoccleve’s Verse, 13 maja 2016, s. 17 .
  6. Oldest clock in the world, probably, www.horologica.co.uk [dostęp 2017-02-24] .
  7. Kraków – Zegar wieżowy [dostęp 2017-02-24]  (pol.).
  8. Zegar na Ratuszu - dolny-slask.org.pl, dolny-slask.org.pl [dostęp 2017-02-24] .
  9. Toruń w UNESCO - Złote tarcze, uran.um.torun.pl [dostęp 2017-02-24] .
  10. Polski Portal we Francji - VIII. Najstarszy zegar w Paryżu, „Polski Portal we Francji” [dostęp 2017-02-24]  (pol.).
  11. Kiedy w Moskwie pojawił się pierwszy zegar mieście?, biganswer.info [dostęp 2017-02-24] .
  12. MaciejM. Panczykowski MaciejM., Galileo Galilei, Galileusz, zasada względności, transformacje Galileusza, a jednak się kręci, inkwizycja, willa Arcetri, Florencja, księżyce galileuszowe, Jowisza, bezwładność, metoda eksperymentalno-matematyczna, system geocentryczny, heliocentryczny, kopernikański, ptolemeuszowy, Urban VIII, dialogi, dowodzenia matematyczne, www.edunauka.pl [dostęp 2017-02-24] .
  13. ZajdlerZ. Ludwik ZajdlerZ., Dzieje zegara, Warszawa 1977 .
  14. Konrad Zięba i MichałK.Z.M. Zięba Konrad Zięba i MichałK.Z.M., Czas i sposoby jego pomiaru - od zegara słonecznego do atomowego, www.zs-strzyzow.itl.pl [dostęp 2017-02-24] .
  15. Geniusz, który stworzył markę, Motofakty.pl [dostęp 2017-02-24]  (pol.).
  16. 5 Milestone Patek Philippe Watches, from 1868 to Today, „WatchTime - USA’s No.1 Watch Magazine”, 6 grudnia 2016 [dostęp 2017-02-24]  (ang.).
  17. DavidD. Boettcher DavidD., Girard-Perregaux Watch Company, www.vintagewatchstraps.com [dostęp 2017-02-24]  (ang.).


Kontrola autorytatywna (maszyna):
Na podstawie artykułu: "Zegar" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy